เมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 2569 ที่โรงแรมเซ็นทารา ริเวอร์ไซด์ จังหวัดเชียงใหม่ สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติพื้นที่ภาคเหนือ (สำนักงาน กสม. พื้นที่ภาคเหนือ) ได้จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนสำหรับการจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายด้านสิทธิสิ่งแวดล้อมและวิถีวัฒนธรรม สิทธิที่ดิน และสิทธิสถานะบุคคลของกลุ่มชาติพันธุ์ในพื้นที่ภาคเหนือ โดยมีผู้แทนจากภาคประชาสังคม นักวิชาการ เครือข่ายและผู้แทนกลุ่มชาติพันธุ์ จำนวน 13 เครือข่าย เครือข่ายกะเหรี่ยงเพื่อวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม เครือข่ายดาราอาง เครือข่ายคะฉิ่น เครือข่ายลาหู่ เครือข่ายลเวือะเพื่อวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม เครือข่ายอิ้วเมี่ยน เครือข่ายกะแย เครือข่ายปะโอ เครือข่ายม้งเพื่อสิ่งแวดล้อม เครือข่ายอาข่าเพื่อสันติภาพลุ่มแม่น้ำโขง เครือข่ายไทใหญ่ เครือข่ายลีซูแห่งประเทศไทย และเครือข่ายป่าชุมชนอำเภอแม่แจ่ม เข้าร่วมแลกเปลี่ยนสถานการณ์ ปัญหาและอุปสรรค ตลอดจนร่วมกันจัดทำข้อเสนอเพื่อขับเคลื่อนการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของกลุ่มชาติพันธุ์ภายใต้ พ.ร.บ. คุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ พ.ศ. 2568 ในการนี้ นางปรีดา คงแป้น กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ร่วมกล่าวต้อนรับและเปิดการประชุมฯ ผ่านระบบบ Zoom Meeting พร้อมนี้ นายภาณุพันธ์ สมสกุล ที่ปรึกษาสำนักงาน กสม. ด้านสิทธิมนุษยชน ได้ร่วมบรรยายเกี่ยวกับบทบาทและหน้าที่ของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) และการประสานการทำงานขับเคลื่อนสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ภาคเหนือ

            สำหรับการประชุมเชิงปฏิบัติการดังกล่าว ประกอบด้วยกิจกรรมการเสวนาหัวข้อ “ทิศทางสิทธิมนุษยชนของกลุ่มชาติพันธุ์ภายใต้ พ.ร.บ. คุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ฯ” โดยผู้แทนจากศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) มูลนิธิพันธกิจลอว์ ศูนย์พิทักษ์และฟื้นฟูสิทธิชุมชนท้องถิ่น สมาคม IMPECT และสมาคมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ภาคเหนือ มาร่วมแลกเปลี่ยนในประเด็นสำคัญ เกี่ยวกับความก้าวหน้าในการขับเคลื่อนกฎหมายและกลไกภายใต้ พ.ร.บ. ส่งเสริมและคุ้มครองวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ฯ โดยเฉพาะประเด็นที่เกี่ยวข้องกับปัญหาสถานะบุคคลและสัญชาติ สิทธิชุมชนและการมีส่วนร่วม สิทธิสิ่งแวดล้อมและวิถีวัฒนธรรม ตลอดจนปัญหาที่ดิน ที่อยู่อาศัย พื้นที่ทำกิน และความทับซ้อนกับพื้นที่ป่าหรือพื้นที่อนุรักษ์ รวมไปถึงความท้าทายในการบังคับใช้ พ.ร.บ. คุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ฯ กับกฎหมายและนโยบายที่มีอยู่เดิม โดยเฉพาะกฎหมายด้านป่าไม้ ที่ดิน และพื้นที่อนุรักษ์ รวมถึงการนำกลไกใหม่ตามกฎหมายฯ เช่น ฐานข้อมูลกลุ่มชาติพันธุ์ สภากลุ่มชาติพันธุ์ และพื้นที่คุ้มครองวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ มาใช้เพื่อให้การรับรองสิทธิตามกฎหมายสามารถนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในทางปฏิบัติ โดยคำนึงถึงการมีส่วนร่วมและเสียงของชุมชนเป็นสำคัญ

            นอกจากนี้ ยังมีกิจกรรมการประชุมกลุ่มย่อยเพื่อร่วมกันสะท้อนปัญหาสิทธิมนุษยชนและแลกเปลี่ยนประสบการณ์การทำงานใน 3 ประเด็น ได้แก่ (1) สิทธิสิ่งแวดล้อมและวิถีวัฒนธรรม (2) สิทธิชุมชน โดยเฉพาะการเข้าถึงและความมั่นคงในที่ดิน ที่อยู่อาศัย และพื้นที่ทำกิน และ (3) สิทธิสถานะบุคคล ในการนี้ ผศ. สุชาติ เศรษฐมาลินี กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ร่วมรับฟังและแลกเปลี่ยนแนวทางการสร้างกลไกการมีส่วนร่วม ตลอดจนการบูรณาการการทำงานระหว่างหน่วยงานและ กสม. ร่วมกับผู้แทนจากเครือข่ายชาติพันธุ์ในพื้นที่ภาคเหนือ ทั้ง 13 เครือข่าย ในการสร้างความมั่นคงด้านวิถีวัฒนธรรม ที่ดิน พื้นที่ทำกิน และการแก้ไขปัญหาสถานะบุคคล

            สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติจะนำข้อมูลสถานการณ์ กรณีศึกษา ประสบการณ์จากพื้นที่ และข้อเสนอแนะที่ได้รับจากการประชุมครั้งนี้ไปประกอบการ เฝ้าระวังและประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของกลุ่มชาติพันธุ์ รวมทั้งพัฒนาเป็นข้อเสนอแนะต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อผลักดันให้การดำเนินงานตาม พ.ร.บ. คุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ฯ สามารถนำไปสู่การคุ้มครองสิทธิของกลุ่มชาติพันธุ์ให้เป็นรูปธรรม บนพื้นฐานของศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ความเสมอภาค การไม่เลือกปฏิบัติ และการมีส่วนร่วมของประชาชนต่อไป