เมื่อวันที่ 13 - 14 สิงหาคม 2569 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) ร่วมกับกรมราชทัณฑ์ จัดการอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาแนวทางการปฏิบัติงานตามมาตรฐานสิทธิมนุษยชนสำหรับเจ้าหน้าที่เรือนจำ ณ โรงแรมทอแสงเฮอริเทจอุบล จังหวัดอุบลราชธานี โดยมีนางสาวปิติกาญจน์ สิทธิเดช กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เป็นประธานเปิดการอบรม และนายพิทยา จินาวัฒน์ ที่ปรึกษาประจำ กสม. นายวิทยา สุริยสงค์ ผู้ทรงคุณวุฒิ นางสาวชลธิช ชื่นอุระ ผู้อำนวยการสำนักส่งเสริมข้อกำหนดกรุงเทพและการปฏิบัติต่อผู้กระทำผิด สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย ผู้บริหารสำนักงาน กสม. และผู้แทนกรมราชทัณฑ์ ร่วมเป็นวิทยากร โดยมีเจ้าหน้าที่จากเรือนจำและสถานกักขังในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเข้าร่วม

            การอบรมดังกล่าวจัดขึ้นภายใต้แนวคิดว่า การเคารพสิทธิมนุษยชนกับการรักษาความมั่นคง ความปลอดภัย และความสงบเรียบร้อยของเรือนจำมิใช่เรื่องที่แยกออกจากกัน หากแต่สามารถดำเนินไปควบคู่กันได้ โดยการนำหลักสิทธิมนุษยชนและมาตรฐานที่เกี่ยวข้องมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสถานการณ์ จะช่วยให้เจ้าหน้าที่มีกรอบในการตัดสินใจที่ชัดเจน สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยยิ่งขึ้น รวมทั้งช่วยป้องกันความเสี่ยงที่อาจนำไปสู่การละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือข้อร้องเรียนจากการปฏิบัติงาน

            กิจกรรมตลอด 2 วันมุ่งเน้นการแลกเปลี่ยนระหว่างสำนักงาน กสม. กรมราชทัณฑ์ วิทยากร และผู้ปฏิบัติงาน โดยมีทั้งการสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับหลักสิทธิมนุษยชน มาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติต่อผู้ต้องขัง การป้องกันการทรมาน การตรวจเยี่ยมเชิงป้องกัน และพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการบังคับให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 ตลอดจนการแลกเปลี่ยนประสบการณ์และข้อจำกัดที่เจ้าหน้าที่เรือนจำต้องเผชิญในการปฏิบัติงานจริง เพื่อเชื่อมโยงหลักการและมาตรฐานต่าง ๆ เข้ากับบริบทของงานราชทัณฑ์

            ส่วนสำคัญของการอบรมเป็นกิจกรรมเชิงปฏิบัติการที่เปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่จากแต่ละเรือนจำร่วมกันวิเคราะห์สถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นจริงในการปฏิบัติงาน ครอบคลุมประเด็นสำคัญ อาทิ การตรวจค้น การแจ้งสิทธิและการร้องเรียน การดูแลสุขภาพและเหตุฉุกเฉินทางการแพทย์ การปฏิบัติต่อผู้ต้องขังกลุ่มเปราะบาง การดูแลความเป็นอยู่ การป้องกันความรุนแรงระหว่างผู้ต้องขัง การลงโทษทางวินัยและการขังเดี่ยว ตลอดจนการใช้กำลังและเครื่องพันธนาการ โดยร่วมกันพิจารณาความเสี่ยง สาเหตุ วิธีการจัดการ และแนวปฏิบัติที่สามารถนำไปใช้ได้จริง

            จากการแลกเปลี่ยนดังกล่าว คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้นำข้อคิดเห็นและประสบการณ์ของผู้เข้าร่วมมาสังเคราะห์เป็นร่างเบื้องต้น และนำกลับมาให้ผู้เข้าร่วมร่วมกันพิจารณาและพัฒนาเป็นข้อควรปฏิบัติ (DOs) ข้อควรหลีกเลี่ยง (DON’Ts) และรายการตรวจสอบ (Checklist) สำหรับประกอบการตัดสินใจของเจ้าหน้าที่ โดยมุ่งให้เป็นเครื่องมือที่สอดคล้องทั้งกับมาตรฐานสิทธิมนุษยชน ความมั่นคงและความปลอดภัยของเรือนจำ ตลอดจนข้อจำกัดและสภาพการปฏิบัติงานจริง ทั้งนี้ ผลจากกิจกรรมจะนำไปใช้เป็นข้อมูลประกอบการพัฒนาคู่มือและแนวทางการปฏิบัติงานสำหรับเจ้าหน้าที่เรือนจำต่อไป

            ในช่วงท้าย นางสาวจำปา ไขแสง ผู้บัญชาการเรือนจำกลางอุบลราชธานี ได้สะท้อนแนวทางการนำผลจากการอบรมไปขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติ โดยจะนำข้อเสนอและผลผลิตจากกิจกรรมกลับไปพิจารณาร่วมกับแนวทางการปฏิบัติงานของเรือนจำ ถ่ายทอดองค์ความรู้แก่เจ้าหน้าที่ ตลอดจนให้ความสำคัญกับการค้นหาและจัดการความเสี่ยงตั้งแต่ก่อนเกิดปัญหา พร้อมทั้งร่วมแลกเปลี่ยนและพัฒนาแนวทางการทำงานกับกรมราชทัณฑ์ และ กสม. อย่างต่อเนื่อง

            กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ย้ำว่า การส่งเสริมสิทธิมนุษยชนในเรือนจำ มิได้มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มภาระให้แก่เจ้าหน้าที่ แต่ต้องการให้หลักสิทธิมนุษยชนเป็นส่วนหนึ่งของเครื่องมือที่ช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถปฏิบัติงานได้ง่ายขึ้น มีหลักในการตัดสินใจที่ชัดเจนขึ้น และมีความปลอดภัยในการปฏิบัติหน้าที่มากขึ้น โดย กสม. พร้อมสนับสนุนและทำงานร่วมกับกรมราชทัณฑ์และผู้ปฏิบัติงาน เพื่อร่วมกันพัฒนางานเรือนจำให้มีมาตรฐาน ปลอดภัย และเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ตลอดจนป้องกันปัญหาก่อนที่จะพัฒนาไปสู่การละเมิดสิทธิหรือข้อร้องเรียน

            ทั้งนี้ การอบรมครั้งนี้นับเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างความร่วมมือและช่องทางการประสานงานระหว่าง กสม. กรมราชทัณฑ์ และเจ้าหน้าที่เรือนจำ เพื่อให้การแลกเปลี่ยนและพัฒนาแนวทางด้านสิทธิมนุษยชนและการป้องกันการทรมานสามารถดำเนินต่อไปได้อย่างเป็นรูปธรรมและสอดคล้องกับบริบทการปฏิบัติงานจริง