เมื่อวันที่ 8 - 9 กรกฎาคม 2569 ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุชาติ เศรษฐมาลินี กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยนายจุมพล ขุนอ่อน รองเลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ นายภาณุพันธ์  สมสกุล ที่ปรึกษาสำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) และเจ้าหน้าที่สำนักงาน กสม. ประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อเสริมสร้างความตระหนักรู้ในการเฝ้าระวังและประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ประจำปี 2569 เพื่อหารือแลกเปลี่ยนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ปี 2569 ความก้าวหน้าและข้อท้าทายในการการดำเนินงานตามข้อเสนอแนะในรายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ประจำปี 2568 เพื่อหาแนวทางในการแก้ไขปัญหา และพัฒนาจังหวัดชายแดนใต้ตามหลักสิทธิมนุษยชนและหลักสันติวิธี โดยมีผู้แทนเครือข่ายภาคประชาสังคมและหน่วยงานภาครัฐเข้าร่วมรวมทั้งสิ้น 87 คน ณ ห้องประชุมสโรชา ชั้น 1 โรงแรมรีมาส อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

          ในการประชุมดังกล่าว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติได้กล่าวต้อนรับผู้เข้าร่วมประชุม รวมทั้งได้แลกเปลี่ยนถึงสถานการณ์สิทธิมนุษยชนที่เกิดขึ้นในจังหวัดชายแดนภาคใต้ อาทิ สิทธิในกระบวนการยุติธรรม การกระทำทรมานและการกระทำที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม หรือย่ำยีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ การเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากปัญหาความรุนแรงที่เกิดขึ้นในพื้นที่ สิทธิชุมชนและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ รวมถึงสิทธิในสุขภาพและการเข้าถึงบริการสาธารณสุข

          กิจกรรมในวันแรกเป็นการเสวนาในหัวข้อ “สิทธิมนุษยชนและการพัฒนาชายแดนใต้” เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ และเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสถานการณ์สิทธิมนุษยชนและแนวทางการพัฒนาพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยมีวิทยากร ได้แก่ นางสาวสันหวรรณ ศรีสด ที่ปรึกษากฎหมายอาวุโส คณะกรรมการนักนิติศาสตร์สากล นางอาดีลา บูเดียะ ผู้อำนวยการกลุ่มงานบริหารงานยุติธรรมและอำนวยความเป็นธรรม นางนิตยา มุทามาศ ผู้อำนวยการกลุ่มงานเยียวยา ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) นายชัยวัฒน์ อนันทิโย นักพัฒนาสังคมชำนาญการพิเศษ สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดปัตตานี นางโสภิดา สุขจรุง รองผู้อำนวยการศูนย์อนามัยที่ 12 ยะลา นายอับดุลกอฮาร์ อาแวปูเตะ ผู้อำนวยการศูนย์ทนายความมุสลิม จากนั้นเป็นการประชุมกลุ่มย่อยของเครือข่ายภาคประชาสังคมเพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับสถานการณ์ปัญหาด้านสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ ข้อจำกัดและความท้าทายในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน กลไกและศักยภาพ ใน 4 ประเด็น ได้แก่ 1) สิทธิเด็ก 2) สิทธิในกระบวนการยุติธรรม 3) สิทธิแรงงาน และ 4) สิทธิสตรีและคนพิการ ทั้งนี้ ที่ประชุมได้ระบุข้อท้าทายที่พบ เช่น อัตราการตายของมารดาและภาวะทุพโภชนาการในเด็กสูงที่สุดในประเทศ ปัญหาความยากจนและเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา การบังคับใช้กฎหมายพิเศษที่ส่งผลกระทบต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชน การเข้าถึงความยุติธรรมของสตรีที่เผชิญภาวะเป็นผู้ถูกกระทำซ้ำ รวมถึงการอัตราการว่างงานในพื้นที่ ที่ประชุมได้มีข้อเสนอแนะให้รัฐเร่งพัฒนาระบบเยียวยาให้ครอบคลุม และบูรณาการการทำงานร่วมกับภาคประชาสังคมและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยและการคุ้มครองสิทธิที่สอดคล้องกับบริบททางวัฒนธรรม

          กิจกรรมในวันที่สองเป็นการหารือถึงความก้าวหน้าและข้อท้าทายตามข้อเสนอแนะของรายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ประจำปี 2568 และรับฟังสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้จากผู้แทนจากหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง ประกอบด้วย กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้า (กอ.รมน. ภาค 4 สน.) ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) สำนักงานชลประทานที่ 17 ศูนย์อนามัยที่ 12 ศูนย์สุขภาพจิตที่ 12 สำนักงานยุติธรรมจังหวัด (สยจ.) สงขลา ยะลา ปัตตานี และนราธิวาส สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.) สงขลา ยะลา และปัตตานี สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัด (ทสจ.) สงขลา ยะลา ปัตตานี และนราธิวาส และสำนักงานท้องถิ่นจังหวัด (สถจ.) สงขลาและปัตตานี โดยที่ประชุมได้ร่วมแลกเปลี่ยนสถานการณ์และนำเสนอข้อมูลใน 5 ประเด็น ได้แก่ 1) สิทธิในกระบวนการยุติธรรมภายใต้การบังคับใช้กฎหมายพิเศษด้านความมั่นคง 2) สิทธิในการเข้าถึงความช่วยเหลือและการเยียวยาของประชาชน 3) สิทธิในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 4) สิทธิของกลุ่มบุคคลและสุขภาพ และ 5) สิทธิมนุษยชนกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ

          ทั้งนี้ สำนักงาน กสม. จะประมวลข้อมูลที่ได้จากการประชุมเพื่อใช้ประกอบการจัดทำรายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ประจำปี 2569 ประเด็นสถานการณ์ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ รวมทั้งจัดทำข้อเสนอแนะด้านการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนต่อไป