เมื่อวันที่ 4 - 5 กรกฎาคม 2569 นางสาวศยามล ไกยูรวงศ์ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยคณะเจ้าหน้าที่สำนักงาน กสม. พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (สำนักงาน กสม. พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) และผู้ทรงคุณวุฒิ ร่วมกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) และ Thai PBS Locals ลงพื้นที่ชุมชนริมรางรถไฟจังหวัดขอนแก่น เพื่อรับฟังข้อเท็จจริงและจัดเวทีสาธารณะระดมความคิดเห็นด้านสิทธิมนุษยชน หลังได้รับคำร้องประสานการช่วยเหลือกรณีการขาดส่วนร่วมในการจัดทำร่างพระราชบัญญัติการพัฒนาพื้นที่ในและโดยรอบโครงสร้างพื้นฐานทางราง พ.ศ. .... (ร่าง พ.ร.บ. TOD) รวมถึงความกังวลเรื่องการละเมิดต่อสิทธิที่อยู่อาศัยของประชาชนและการขาดการประเมินผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน โดยมีรายละเอียดดังนี้

          เมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 2569 กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยคณะเจ้าหน้าที่สำนักงาน กสม. พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและผู้ทรงคุณวุฒิ ร่วมกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) และ Thai PBS Locals ได้เดินทางลงพื้นที่ 6 ชุมชนยุทธศาสตร์ ในจังหวัดขอนแก่น ได้แก่ 1)ชุมชนเทพารักษ์ 5 2)ชุมชนหลักเมือง, ชุมชนพัฒนาเทพารักษ์/หลังฟาร์ม 3)ชุมชนมิตรภาพ 4)ชุมชนพรสวรรค์/หลังสถานีรถไฟ และ5)ชุมชนหนองวัดท้องช้าง ซึ่งเป็นชุมชนที่อยู่ในพื้นที่ซึ่งอาจได้รับผลกระทบหาก พ.ร.บ. TOD มีการบังคับใช้ เพื่อศึกษาบริบทวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ รับฟังเสียงสะท้อนและข้อกังวลจากชุมชน รวมถึงรวบรวมข้อมูลสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนอื่น ๆ ในพื้นที่ชุมชนริงรางทั้ง 6 แห่ง ซึ่งจะใช้เป็นฐานข้อมูลสำคัญในการนำไปวิเคราะห์เพื่อหาทางออก ต่อร่าง พ.ร.บ. TOD ร่วมกับภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง

          ต่อมาในวันที่ 5 กรกฎาคม 2569 ที่ห้องบรรยาย 3 คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น สำนักงาน กสม. สำนักงาน กสม. พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จัดเวทีสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับร่าง พ.ร.บ. TOD  ให้กับประชาชนผู้มีส่วนได้เสียโดยบูรณาการความร่วมมืออย่างเข้มแข็งกับภาคีเครือข่าย ทั้ง พอช. และ Thai PBS Locals โดยมีตัวแทนเครือข่ายชุมชนริมรางรถไฟจังหวัดขอนแก่น และจังหวัดนครราชสีมา (เครือข่ายริมรางเมืองย่าโม) เข้าร่วมประมาณ 50 คน ทั้งนี้ ภายในกิจกรรมมีการเสวนาเพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจและสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมเกี่ยวกับการจัดทำร่าง พ.ร.บ. TOD  โดยผู้ร่วมเสวนาประกอบด้วย นายอัภยุทย์ จันทรพาและนางสาวนิชา ตันติเวสส นักวิชาการและผู้ทรงคุณวุฒิ  นายธาราศานต์ ทองฟัก ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมราง – พอช. นายบุญส่ง หมอยา ผู้ประสานงานเครือข่ายฟื้นฟูประชาสร้างสรรค์ จังหวัดขอนแก่น โดยมีนางสาวมณีรัตน์ มิตรปราสาท ที่ปรึกษาประจำคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เป็นผู้ดำเนินรายการ จากนั้นได้มีการเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็น สถานการณ์และผลกระทบผ่านกิจกรรม “รายการฟังเสียงประเทศไทย”  โดยทีม ThaiPBS Locals และเจ้าหน้าที่ กสม. เพื่อให้ประชาชนผู้เข้าร่วมได้วิเคราะห์สถานการณ์เกี่ยวกับพื้นที่ริมรางในอนาคตและนำเสนอแนวทางออกในมิติต่าง ๆ  ผ่านเครื่องมือ STEEP  (S-สังคม T- เทคโนโลยี E- สิ่งแวดล้อม E-เศรษฐกิจ และ P-การเมือง) เพื่อเป็นข้อมูลประกอบด้านสิทธิมนุษยชนและเพื่อใช้สร้างพลังการสื่อสารสาธารณะผ่านช่องทางต่าง ๆ อีกด้วย

          ในเวทีดังกล่าว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติยังได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานระดับประเทศที่ต้องเดินหน้าควบคู่ไปกับการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน ทั้งสิทธิในที่อยู่อาศัย การมีส่วนร่วม วิถีชีวิตและสิ่งแวดล้อม โดยได้มีการอภิปรายสาระสำคัญของร่างกฎหมาย และการเจาะลึกข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องเพื่อสร้างเกราะป้องกันทางความคิดด้านสิทธิมนุษยชนให้กับประชาชนผู้เข้าร่วม

          ทั้งนี้ สำนักงาน กสม. พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคีเครือข่ายยังมีแผนการดำเนินการจัดเวทีใหญ่เกี่ยวกับการรับฟังความคิดเห็นต่อร่าง พ.ร.บ. TOD อีกครั้ง ในวันที่ 15 กรกฎาคม 2569 ณ ศาลาประชาคม จังหวัดขอนแก่น เพื่อมุ่งหวังให้เกิดกลไกสำคัญในการสร้างพื้นที่กลางเพื่อให้เสียงของภาคประชาชนได้รับการรับฟังอย่างแท้จริง โดยข้อเสนอแนะและเสียงสะท้อนจากการลงพื้นที่และการจัดเวทีให้ความรู้และรับฟังข้อคิดเห็นของชาวบ้านและประชาชนที่อาจได้รับผลกระทบจะถูกรวบรวมและสรุปเป็นข้อมูลสำคัญที่จะนำไปสู่การแก้ปัญหาและประสานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามหน้าที่และอำนาจของสำนักงาน กสม. ต่อไป