เมื่อวันที่ 10 - 11 มิถุนายน 2569 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) จัดการอบรมเชิงปฏิบัติการ “จากกรอบกฎหมายสู่การปฏิบัติจริง” กรอบแนวทางการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและการป้องกันการทรมานสำหรับสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พื้นที่ภาคเหนือ ณ โรงแรมอโมร่า ท่าแพ จังหวัดเชียงใหม่ โดยมีผู้แทนจากสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดในพื้นที่ภาคเหนือจำนวน 43 แห่ง และหน่วยงานภาครัฐ ภาคประชาสังคม และภาควิชาการที่เกี่ยวข้อง เข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และพัฒนาศักยภาพร่วมกัน

          ในการอบรมดังกล่าว นางสาวสุภัทรา นาคะผิว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ กล่าวเปิดการอบรม โดยเน้นย้ำบทบาทของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ในการขับเคลื่อนงานเชิงป้องกันผ่านกลไกการตรวจเยี่ยมเชิงป้องกัน (Preventive Visit) เพื่อส่งเสริมให้สถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดมีระบบการดำเนินงานที่ปลอดภัย โปร่งใส เคารพสิทธิมนุษยชน และลดความเสี่ยงต่อการละเมิดสิทธิมนุษยชน โดยมุ่งเน้นการป้องกันปัญหาก่อนเกิดเหตุ มากกว่าการแก้ไขปัญหาภายหลัง

          การอบรมครั้งนี้มุ่งสร้างความเข้าใจร่วมกันว่า การฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดไม่ใช่เพียงกระบวนการเลิกใช้สารเสพติด แต่เป็นกระบวนการพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างรอบด้านที่ต้องคำนึงถึงสิทธิ ศักดิ์ศรี ความต้องการเฉพาะบุคคล และศักยภาพของผู้เข้ารับการฟื้นฟู โดยให้ความสำคัญกับความสมัครใจ การดูแลด้านสุขภาพ การเสริมสร้างพฤติกรรมเชิงบวก ตลอดจนการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน เพื่อสนับสนุนให้ผู้เข้ารับการฟื้นฟูสามารถกลับไปดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างมีศักดิ์ศรี

          นอกจากนี้ การอบรมยังได้เชื่อมโยงหลักสิทธิมนุษยชน กฎหมาย และมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานของสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด เพื่อส่งเสริมให้การฟื้นฟูดำเนินไปบนพื้นฐานของการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ปราศจากการใช้ความรุนแรง ลดการตีตรา มีมาตรการที่เหมาะสม ได้สัดส่วน และมีกลไกการดำเนินงานที่โปร่งใสและตรวจสอบได้ เพราะ “การฟื้นฟูที่แท้จริง” ไม่ได้หมายถึงเพียงการหยุดใช้ยาเสพติด แต่หมายถึงการสร้างโอกาส ความหวัง และการยอมรับ เพื่อให้ผู้คนสามารถกลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างมั่นคง

          ภายในงานยังได้มีการจัดเวทีอภิปราย “เชียงใหม่โมเดล” เพื่อเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างผู้แทนจาก International Drug Policy Consortium (IDPC) สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (สบยช.) หน่วยงานด้านสาธารณสุข หน่วยงานด้านยาเสพติด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด และภาคประชาสังคมในจังหวัดเชียงใหม่ ร่วมกันสะท้อนประสบการณ์จากการปฏิบัติงานจริง วิเคราะห์ความท้าทาย และแลกเปลี่ยนข้อเสนอเชิงระบบในการพัฒนาการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด

          เวทีดังกล่าวมุ่งสร้างความร่วมมือระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ ในการเชื่อมโยงการป้องกัน การบำบัดรักษา การฟื้นฟู และการกลับคืนสู่สังคม เพื่อให้เกิดระบบการดูแลที่มีความต่อเนื่องและมีประสิทธิผลมากยิ่งขึ้น โดยไม่ปล่อยให้ภาระการฟื้นฟูตกอยู่กับหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งเพียงลำพัง ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของ “เชียงใหม่โมเดล” ที่ไม่ได้มุ่งสร้างสูตรสำเร็จหรือรูปแบบที่ทุกพื้นที่ต้องดำเนินการเหมือนกัน แต่เป็นการสร้างพื้นที่พูดคุย การเรียนรู้ร่วมกัน และการพัฒนาความร่วมมือให้สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่

          สำนักงาน กสม. มุ่งหวังให้การขับเคลื่อนครั้งนี้นำไปสู่การพัฒนาระบบฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดที่ยึดหลักสิทธิมนุษยชน ลดความเสี่ยงต่อการละเมิดสิทธิมนุษยชน และสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการฟื้นฟู การกลับคืนสู่ครอบครัวและชุมชน ตลอดจนการเริ่มต้นชีวิตใหม่อย่างมีศักดิ์ศรี โดยเห็นว่า การฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดที่มีประสิทธิผลต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของการเคารพสิทธิมนุษยชน ความปลอดภัย และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และอาศัยความร่วมมือของทุกภาคส่วนในการช่วยให้ผู้ผ่านการฟื้นฟูสามารถกลับคืนสู่สังคมได้อย่างยั่งยืน