เมื่อวันที่ 16 เมษายน 2569 ผศ. สุชาติ เศรษฐมาลินี กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เข้าร่วมการประชุมหารือระหว่างผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับ (ร่าง) เอกสารข้อเสนอแนวทางและกระบวนการสู่สันติภาพในอาเซียน (Expert Consultation on Zero Draft of the Proposed ASEAN Peace Pathways Framework: PPF) ซึ่งจัดโดยผู้แทนมาเลเซียในคณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (AICHR Malaysia)ณ กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย

          การประชุมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในภูมิภาค เพื่อพัฒนาและปรับปรุง (ร่าง) กรอบแนวทางและกระบวนการสู่สันติภาพในอาเซียน (PPF) ให้มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น และใช้เป็นกรอบอ้างอิงสำคัญของภูมิภาคในการป้องกันความขัดแย้ง การจัดการสถานการณ์ที่เกี่ยวข้อง และการส่งเสริมสันติภาพบนฐานสิทธิมนุษยชน

          ในการอภิปรายแลกเปลี่ยนความเห็น (Open dialogue for further input and feedback) กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติได้กล่าวชื่นชมความมุ่งมั่นของคณะผู้จัดทำร่างกรอบ PPF พร้อมทั้งสะท้อนมุมมองในฐานะผู้แทนจากสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (NHRIs) ว่า แม้ NHRIs จะมีบทบาทสำคัญในการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน แต่ในทางปฏิบัติยังคงเผชิญข้อจำกัดในประเด็นที่มีลักษณะข้ามพรมแดน ซึ่งมีความซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับหลายภาคส่วน

          ในโอกาสนี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติได้ยกตัวอย่างสถานการณ์ที่สะท้อนความท้าทายของประเด็นสิทธิมนุษยชนข้ามพรมแดน อาทิ ปัญหามลพิษทางน้ำในภาคเหนือที่เกิดจากการทำเหมืองในประเทศเมียนมา และผลกระทบจากโครงการพัฒนาในลุ่มน้ำโขง ซึ่งเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนได้เสียจากหลายประเทศ พร้อมทั้งตั้งข้อสังเกตว่า การกล่าวอ้าง “สิทธิในการพัฒนา” เพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ หากโครงการพัฒนาดังกล่าวขาดกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายของประชาชนในพื้นที่ ทั้งนี้ ประเด็นสิทธิมนุษยชน ความเป็นธรรมในการพัฒนา และการมีส่วนร่วมของประชาชน ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญต่อการป้องกันความขัดแย้ง การจัดการต้นตอของปัญหา และการสร้างสันติภาพอย่างยั่งยืน (peacebuilding) ในระดับภูมิภาค

          นอกจากนี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติยังเน้นย้ำถึงความสำคัญของการเสริมสร้างความร่วมมือระหว่าง NHRIs กับ AICHR อย่างเข้มแข็ง เพื่อสนับสนุนบทบาทในลักษณะของการเฝ้าระวังและเตือนภัยล่วงหน้า (Early Warning) อันจะเป็นประโยชน์ต่อการป้องกันความขัดแย้งและการหยิบยกประเด็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนที่มีมิติข้ามพรมแดนในระดับภูมิภาค โดยเห็นว่า หากกรอบ PPF ได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ก็จะเป็นกลไกสนับสนุนที่สำคัญในการเชื่อมโยงมิติด้านสิทธิมนุษยชน การพัฒนา และการสร้างสันติภาพในอาเซียนได้ดียิ่งขึ้น

          ข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญที่ได้จากการประชุมครั้งนี้ จะนำไปปรับปรุงเป็น “ร่างฉบับทำงาน (Working Draft)” เพื่อหารือในที่ประชุม AICHR สมัยสามัญในเดือนพฤษภาคม 2569 ณ กรุงจาการ์ตา ประเทศอินโดนีเซีย รวมถึงอาจนำไปใช้ประกอบการทดสอบสถานการณ์จำลอง (Pressure Testing) ในการประชุมเชิงปฏิบัติการครั้งที่ 7 ในช่วงเดือนสิงหาคม 2569 ต่อไป

          ทั้งนี้ สำนักงาน กสม. จะติดตามความคืบหน้าของการพัฒนากรอบ PPF อย่างใกล้ชิด และศึกษาความเป็นไปได้ในการนำองค์ความรู้และเครื่องมือที่เกี่ยวข้องมาประยุกต์ใช้กับงานด้านการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน การป้องกันความขัดแย้ง และการส่งเสริมสันติภาพในบริบทของไทย รวมทั้งการประสานความร่วมมือเพื่อรับมือกับประเด็นสิทธิมนุษยชนข้ามพรมแดนในภูมิภาคต่อไป