เมื่อวันศุกร์ที่ 6 มีนาคม 2569 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อประกอบการจัดทำรายงานคู่ขนาน (alternative report) สำหรับกระบวนการทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนภายใต้กลไก Universal Periodic Review (UPR) รอบที่ 4 ของประเทศไทย ณ ห้องประชุมเวหา โรงแรมสินธร มิดทาวน์ กรุงเทพฯ โดยมีผู้แทนจากหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคประชาสังคมเข้าร่วมแลกเปลี่ยนข้อมูล ข้อคิดเห็น และข้อเสนอแนะสำหรับการจัดทำรายงานคู่ขนานของ กสม. สำหรับกระบวนการ UPR

          ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พรประไพ  กาญจนรินทร์ ได้้กล่าวต้อนรับและขอบคุณผู้เข้าร่วมประชุมจากภาคส่วนต่าง ๆ และเลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ หรรษา  หอมหวล ได้กล่าวถึงความสำคัญของกลไก UPR ในฐานะเวทีทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของรัฐสมาชิกสหประชาชาติอย่างเท่าเทียม โดยคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ในฐานะสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ มีบทบาทในการจัดทำรายงานคู่ขนานดังกล่าวบนฐานข้อเท็จจริงอย่างรอบด้าน เพื่อสนับสนุนการพัฒนาการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของประเทศอย่างถูกต้องและเป็นธรรม

          ในการประชุมรับฟังความคิดเห็นครั้งนี้ สำนักงาน กสม. ได้รับเกียรติจากรองอธิบดีกรมองค์การระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ พืชภพ  มงคลนาวิน ร่วมบรรยายภาพรวมของกลไก UPR และเน้นย้ำความสำคัญของการเตรียมความพร้อมของประเทศไทยต่อกระบวนการดังกล่าว และผู้แทนจากสำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (OHCHR) Ms. Yoshiko Hasumi บรรยายถึงแนวปฏิบัติที่ดีในการจัดทำรายงานของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย พร้อมเน้นย้ำถึงความสำคัญของข้อมูลจากภาคประชาสังคมในการสะท้อนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้านและตรวจสอบได้ โดยมีอาจารย์ประจำคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.กิตติ ชยางคกุล ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองเชิงวิชาการที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการ UPR

          ในโอกาสนี้ สำนักงาน กสม. ได้นำเสนอแนวทางการจัดทำรายงานคู่ขนานของ กสม. และเปิดเวทีระดมความคิดเห็นเพื่อสะท้อนทั้งความคืบหน้าและข้อท้าทายในการดำเนินการตามข้อเสนอแนะจาก UPR รอบที่ผ่านมา โดยผู้เข้าร่วมประชุมจากหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคประชาสังคมได้ร่วมแลกเปลี่ยนข้อมูลและข้อคิดเห็นต่อประเด็นสิทธิมนุษยชนตามร่างรายงานคู่ขนานของ กสม. ซึ่งครอบคลุมทั้งประเด็นตามข้อเสนอแนะที่ประเทศไทยตอบรับ (supported) ประเด็นตามข้อเสนอแนะที่ประเทศไทยรับทราบ (noted) ประเด็นคำมั่นโดยสมัครใจของประเทศไทย (voluntary pledges) ตลอดจนประเด็นสิทธิมนุษยชนที่เป็นความท้าทายใหม่ โดยที่ประชุมได้แลกเปลี่ยนข้อมูลและความคิดเห็นกันในประเด็นดังกล่าว ได้แก่ บทบาทและหน้าที่ของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ความท้าทายในการป้องกันและปราบปรามการทรมาน ความคืบหน้าในการเตรียมความพร้อมต่อพิธีสารเลือกรับของอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน (OPCAT) ประเด็นความเสมอภาคและการไม่เลือกปฏิบัติ รวมถึงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์ ซึ่งครอบคลุมความท้าทายที่เกี่ยวข้องกับกลไกการส่งต่อระดับชาติ (National Referral Mechanism: NRM)

          ที่ประชุมยังได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับข้อเสนอแนะเรื่องโทษประหารชีวิต เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและการแสดงออก ตลอดจนสถานการณ์ของนักปกป้องสิทธิมนุษยชน รวมถึงได้หารือเกี่ยวกับประเด็นธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน ซึ่งเป็นประเด็นที่ประเทศไทยได้ให้คำมั่นโดยสมัครใจในกระบวนการ UPR รอบที่ 3

          นอกจากนี้ ที่ประชุมได้หารือเกี่ยวกับประเด็นสิทธิมนุษยชนที่เป็นความท้าทายใหม่ เช่น สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี โดยเฉพาะปัญหามลพิษทางอากาศจากฝุ่น PM 2.5 และมลพิษข้ามพรมแดน รวมถึงผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สิทธิของผู้สูงอายุ สิทธิมนุษยชนในยุคดิจิทัล และผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชนในบริบทพื้นที่ความขัดแย้ง

          ทั้งนี้ ประเทศไทยมีกำหนดเข้ารับการพิจารณา UPR รอบที่ 4 ในเดือนพฤศจิกายน 2569 โดยสำนักงาน กสม. จะประมวลข้อมูล ข้อคิดเห็น และข้อเสนอแนะจากการประชุมครั้งนี้ เพื่อจัดทำรายงานคู่ขนาน UPR รอบที่ 4 ของ กสม. ให้ครบถ้วน รอบด้าน สะท้อนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของประเทศไทยตามบริบทปัจจุบัน และจะเสนอรายงานดังกล่าวต่อคณะทำงาน UPR ภายในวันที่ 10 เมษายน 2569