เมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2568 ที่โรงเรียนฮักน้ำของ บ้านตามุย อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี นางปรีดา  คงแป้น กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ  พร้อมด้วยนางสาววันรุ่ง  แสนแก้ว ผู้อำนวยการสำนักรับเรื่องร้องเรียนและประสานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน นางสาวกิตติพร  บุญอ่ำ นักวิชาการสิทธิมนุษยชนเชี่ยวชาญ และเจ้าหน้าที่จากสำนักงาน กสม. พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประชุมหารือร่วมกับเครือข่ายสถานะบุคคลภาคประชาชนกลุ่มแก้ปัญหาสถานะบุคคลโรงเรียนฮักน้ำของ ในพื้นที่อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี โดยที่ประชุมได้แลกเปลี่ยนสถานการณ์ด้านสิทธิสถานะบุคคลในพื้นที่อำเภอโขงเจียม รวมไปถึงข้อเท็จจริงและตัวเลขของกลุ่มปัญหาสถานะบุคคลในส่วนข้อมูลภาคประชาชนที่มีการจัดเก็บข้อมูลในระดับพื้นที่ ในระดับ ตำบล อำเภอและภาพรวมในระดับจังหวัด ซึ่งส่วนใหญ่พบประเด็นปัญหาการขึ้นทะเบียนผิดกลุ่ม ทำให้ยังคงมีข้อติดขัดที่จะนำไปสู่การแก้ไขปัญหาสถานะ ประกอบกับความเข้าใจที่ไม่ตรงกันจนนำไปสู่การคลาดเคลื่อนเรื่องข้อมูลและแนวปฏิบัติตามระเบียบข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ทำให้ยังมีช่องว่างในเรื่องดุลพินิจและแนวทางปฏิบัติที่ไม่สอดคล้องความเป็นจริง รวมถึงความสับสนในการปฏิบัติงานของหน่วยงานและเจ้าหน้าที่รัฐ ตามมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2567 เรื่องหลักเกณฑ์เพื่อเร่งรัดการแก้ไขปัญหาสัญชาติและสถานะบุคคลให้แก่บุคคลที่อพยพเข้ามาอยู่ในราชอาณาจักรเป็นเวลานานและกลุ่มบุตรที่เกิดในราชอาณาจักร ซึ่งเครือข่ายจะได้เตรียมความพร้อมเกี่ยวกับข้อมูลของผู้ประสบปัญหาสถานะบุคคลในพื้นที่ ที่มีความชัดเจน ครบถ้วน ถูกต้องตามหลักเกณฑ์และเป็นไปตามความจริง ซึ่งจะนำไปสู่การแก้ปัญหาด้านสิทธิในสถานะบุคคลภายใต้โครงการคลินิกสิทธิมนุษยชน ในพื้นที่อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี ต่อไป

            วันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2569 ช่วงเช้า ที่ห้องประชุมอำเภอโขงเจียม ชั้น 2 ที่ว่าการอำเภอโขงเจียม เจ้าหน้าที่สำนักงาน กสม. ได้เข้าพบ นายสุพล  ผิวทวี ปลัดอำเภอ รักษาราชการแทนนายอำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่ด้านทะเบียนผู้เกี่ยวข้อง เพื่อหารือการขับเคลื่อนการทำงานโดยมุ่งเน้นการบุรณาการทำงานมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนภายใต้โครงการคลินิกสิทธิมนุษยชนเพื่อแก้ไขปัญหาด้านสิทธิในสถานะบุคคล ซึ่งที่ประชุมโดยอำเภอโขงเจียมได้นำเสนอข้อมูลตัวเลขผู้มีปัญหาสถานะบุคคลในพื้นที่ซึ่งจำนวนส่วนใหญ่เป็นกลุ่มสถานะบุคคลที่อยู่ในกลุ่มอื่น ๆ นอกเหนือจากชนกลุ่มน้อยและกลุ่มชาติพันธ์ 19 กลุ่ม และพบประเด็นเรื่องปัญหาคุณสมบัติ ที่อาจจะต้องมีข้อเสนอแนะไปยังกรมการปกครองเพื่อพิจารณาแก้หลักเกณฑ์ เงื่อนไข ที่สอดคล้องเหมาะสมเพื่อเอื้อต่อการแก้ไข้ปัญหาสถานะบุคคล กลุ่มอื่น ๆ ได้อย่างรวดเร็ว พร้อมกันนี้ได้แลกเปลี่ยนข้อห่วงกังวลและข้อเสนอของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน ซึ่งจะต้องออกแบบกระบวนการที่จะนำไปสู่การแก้ปัญหาด้านสถานะบุคคลที่ถูกต้องตามกฎหมาย เกิดความยั่งยืนและปลอดภัยต่อผู้ปฏิบัติงานด้วย โดยหลังจากนี้ทางอำเภอจะได้มีการพูดคุยกับเจ้าหน้าที่กรมการปกครอง ส่วนกลาง เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการดำเนินการต่อไป

            ช่วงบ่ายที่ห้องประชุมพรมเทวา ชั้น 3 ศาลากลางจังหวัดอุบลราชธานี กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติและคณะ ได้เข้าพบ ว่าที่ร้อยตรีกรกฎ ประเสริฐวงษ์ รองผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งได้รับมอบหมายจากผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานี เพื่อนำเสนอแผนงานและความเป็นไปได้ในการขับเคลื่อนการทำงานโดยมุ่งเน้นการบูรณาการทำงานมีส่วนร่วม จากทุกภาคส่วนภายใต้โครงการคลินิกสิทธิมนุษยชนเพื่อแก้ไขปัญหาด้านสิทธิในสถานะบุคคล ซึ่งที่ประชุมได้มีการแลกเปลี่ยนเกี่ยวกับ ผลการดำเนินงานที่ผ่านมา และข้อค้นพบจากการแก้ปัญหาสถานะบุคคลในพื้นที่อื่น ๆ ซึ่งทุกฝ่ายจะต้องมีความจริงใจและมุ่งมั่นร่วมกันเพื่อแก้ปัญหาร่วมกันในเชิงสร้างสรรค์ การประสานงานเรื่องข้อมูล องค์ความรู้ และความชำนาญด้านกฎหมายของเจ้าหน้าที่ ซึ่งไม่เพียงพอที่จะทำให้การขับเคลื่อนการแก้ปัญหาเป็นไปด้วยความรวดเร็ว โดยที่ประชุมเห็นถึงความสำคัญของการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนซึ่งจะเข้ามามีบทบาทในการรวบรวมและจัดระเบียบข้อมูลที่ถูกต้องและสามารถดำเนินการได้ตามกฎหมาย และยังคงเน้นย้ำถึงการสร้างให้เกิดความมั่นใจต่อบทบาทของพนักงานเจ้าหน้าที่ตามกฎหมาย ซึ่งจะเข้ามามีส่วนร่วมในการบูรณาการเพื่อแก้ปัญหาอีกด้วย ทั้งนี้เมื่อพิจารณาจากตัวเลขของผู้มีปัญหาสถานะบุคคลในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีแล้ว ที่ประชุมเห็นชอบร่วมกันที่จะริเริ่มแนวทางการขับเคลื่อนการทำงานโดยมุ่งเน้นการบูรณาการทำงานแบบมีส่วนร่วม จากทุกภาคส่วนภายใต้โครงการคลินิกสิทธิมนุษยชนเพื่อแก้ไขปัญหาด้านสิทธิในสถานะบุคคล ในพื้นที่อำเภอโขงเจียม ซึ่งจะต้องมีการพูดคุยและเตรียมความพร้อมร่วมกันระหว่างภาคประชาสังคม ฝ่ายวิชาการ หน่วยงานของรัฐ และสำนักงาน กสม. เพื่อให้เกิดรูปธรรมในการแก้ไขปัญหาด้านสิทธิมนุษยชนสถานะบุคคลในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีต่อไป