วันที่ 14 มกราคม 2569 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) เปิดตัว “โครงการจัดทำข้อเสนอแนะในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนเกี่ยวกับการกำหนดอัตราราคาค่าไฟฟ้าที่เหมาะสมและเป็นธรรมต่อภาคครัวเรือน” ณ เดอะควอเตอร์ รัชโยธิน บาย ยูเอชจี เขตจตุจักร กรุงเทพฯ

          นางสาวพรประไพ  กาญจนรินทร์ ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ กล่าวถึงที่มาของโครงการฯ ว่า ในช่วง 17 ปีที่ผ่านมา คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้รับเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการลิดรอนสิทธิที่เกี่ยวกับไฟฟ้าจากประชาชนถึง 69 เรื่อง ครอบคลุมพื้นที่กว่า 34 จังหวัด ตัวอย่างเรื่องร้องเรียน เช่น การก่อสร้างโรงไฟฟ้า ผลกระทบของโรงไฟฟ้าต่อชุมชน ผลกระทบจากระบบโครงข่ายไฟฟ้า รวมถึงค่าไฟฟ้าที่กระทบกับสิทธิผู้บริโภคของประชาชน

          กสม. เห็นว่า ค่าไฟฟ้าไม่ใช่เพียงผลลัพธ์ของการคำนวณทางเทคนิค แต่เป็นผลจากการตัดสินใจเชิงนโยบายตั้งแต่ต้นน้ำของระบบพลังงาน เริ่มจากการจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) การกำหนดจำนวนและประเภทของโรงไฟฟ้า การจัดสรรก๊าซธรรมชาติซึ่งเป็นทรัพยากรของประเทศ ตลอดจนกระบวนการอนุญาตและกำกับดูแลโครงการพลังงานต่าง ๆ การตัดสินใจในแต่ละขั้นตอนมีความเชื่อมโยงโดยตรงกับสิทธิในการพัฒนา สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี และสิทธิในการมีส่วนร่วมของประชาชน ทั้งในแง่การเข้าถึงข้อมูล การแสดงความคิดเห็น และการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจที่ส่งผลต่อชุมชนและสังคมในระยะยาว จึงเป็นที่มาของการดำเนินโครงการจัดทำข้อเสนอแนะในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนเกี่ยวกับการกำหนดอัตราราคาค่าไฟฟ้าที่เหมาะสมและเป็นธรรมต่อครัวเรือน ซึ่งเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมโดยการรับฟังเสียงสะท้อนของประชาชนในทุกภูมิภาค

          นายชาญเชาวน์  ไชยานุกิจ ประธานอนุกรรมการจัดทำข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการกำหนดอัตราราคาค่าไฟฟ้าที่เหมาะสมและเป็นธรรมต่อภาคครัวเรือน กล่าวว่า การตัดสินใจเชิงนโยบายของรัฐเรื่องพลังงาน มีผลกระทบอย่างชัดเจนในระดับปลายน้ำ คือ โครงสร้างค่าไฟฟ้าและอัตราราคาค่าไฟ ที่กลายเป็นภาระค่าใช้จ่ายที่ประชาชนต้องแบกรับ และย่อมกระทบต่อสิทธิในการเข้าถึงบริการพื้นฐานจากรัฐ สิทธิในการดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี และยิ่งเพิ่มช่องว่างความเหลื่อมล้ำของกลุ่มเปราะบาง แม้รัฐจะมีมาตรการคุ้มครองผู้ใช้ไฟและการช่วยเหลือผู้มีรายได้น้อย แต่หากไม่แก้ไขโครงสร้างการกำหนดค่าไฟอย่างเป็นระบบ ก็ไม่อาจตอบโจทย์ความเป็นธรรมได้อย่างแท้จริง ด้วยเหตุนี้ ค่าไฟฟ้าจึงควรถูกมองเป็นประเด็นสิทธิมนุษยชนที่ต้องได้รับการพิจารณาอย่างรอบด้าน โปร่งใส และเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการเข้าถึงข้อมูล แสดงความคิดเห็น และร่วมตัดสินใจเรื่องไฟฟ้าในขอบเขตที่ระบุไว้ตามรัฐธรรมนูญ

          ประธานอนุกรรมการจัดทำข้อเสนอแนะฯ ให้รายละเอียดเพิ่มเติมว่า การดำเนินงานในโครงการนี้ได้ออกแบบกระบวนการรับฟังความคิดเห็นอย่างรอบด้าน ผ่าน 3 แนวทางหลัก ได้แก่ การประชุมกลุ่มย่อยกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย การลงพื้นที่รับฟังความคิดเห็นในทุกภูมิภาค และการจัดทำแบบสอบถามเพื่อสำรวจการรับรู้ของประชาชนทั่วประเทศ โดยที่ผ่านมาได้มีการจัดประชุมกลุ่มย่อยกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มหน่วยงานภาครัฐ กลุ่มภาคเอกชนและผู้ผลิตไฟฟ้า และกลุ่มนักวิชาการและผู้ทรงคุณวุฒิ รวมทั้งสิ้น 3 ครั้ง เพื่อรับฟังข้อเท็จจริงเกี่ยวกับบทบาทและหน้าที่ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อัตราราคาค่าไฟฟ้าในปัจจุบัน ปัญหาภาระค่าไฟฟ้าที่เพิ่มสูงขึ้น และรับฟังความคิดเห็นรวมถึงข้อเสนอแนะเกี่ยวกับโครงสร้างต้นทุนการผลิตไฟฟ้า และแนวทางการปรับลดค่าไฟ เพื่อทำความเข้าใจสถานการณ์อย่างรอบด้านจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง และใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายของโครงการฯ

          ทั้งนี้ เพื่อให้การรับฟังความคิดเห็นครอบคลุมเสียงสะท้อนของประชาชนทุกกลุ่ม สำนักงาน กสม. ยังเปิดรับฟังความคิดเห็นจากสาธารณะในรูปแบบโพลและผ่านแบบฟอร์มออนไลน์ เพื่อสำรวจการรับรู้และความคิดเห็นของประชาชนในประเด็น “ค่าไฟฟ้าที่เป็นธรรมสำหรับภาคครัวเรือน” โดยร่วมมือกับมหาวิทยาลัยในภูมิภาคต่าง ๆ ได้แก่ ภาคเหนือร่วมกับแม่โจ้โพล มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือร่วมกับอีสานโพล มหาวิทยาลัยขอนแก่น และภาคใต้ร่วมกับหาดใหญ่โพล มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ พร้อมกันนี้ ในช่วงเดือนมกราคม - มีนาคม 2569 ยังมีกำหนดลงพื้นที่จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นใน 4 ภูมิภาค ได้แก่ (1) ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ณ จังหวัดขอนแก่น วันที่ 30 มกราคม 2569 (2) ภาคใต้ วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2569 (3) ภาคเหนือ วันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2569 และ (4) ภาคกลาง ภาคตะวันออก และภาคตะวันตก ในวันที่ 13 มีนาคม 2569 โดยสำนักงาน กสม. จะรวบรวมข้อมูลและข้อคิดเห็นทั้งหมดสังเคราะห์เป็นข้อเสนอแนะจากภาคประชาชน นำเสนอต่อสาธารณะและเสนอต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อมอบหมายหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องดำเนินการแก้ไขปัญหาเรื่องค่าไฟอย่างเป็นระบบต่อไป

-----(English translation below)-----

Office of the National Human Rights Commission Launches Project to Develop Fair Household Electricity Pricing Recommendations

Almost 70 electricity-related complaints over 17 years prompt survey polls and regional public hearings across four regions

            Bangkok, 14 January 2026 – The Office of the National Human Rights Commission of Thailand (NHRCT) has launched a project to formulate policy recommendations on

the promotion and protection of human rights regarding fair and appropriate electricity pricing for households at The Quarter Ratchayothin by UHG, Chatuchak District, Bangkok.

            Miss Pornprapai Ganjanarintr, Chairperson of the NHRCT, explained the project's objectives, noting that over the past 17 years, the Commission has received 69 complaints related to rights concerns in the electricity sector across 34 provinces. These complaints include concerns about power plant construction, negative impacts on communities, impacts of transmission lines, and electricity pricing potentially violating consumer rights.

            The NHRCT noted that electricity pricing is not merely the result of technical calculations; rather, it stems from policy decisions ranging from the development of the National Power Development Plan, the determination of the number and types of power plants, the allocation of natural gas as a national resource, to the process of approving and regulating energy projects. These policy decisions are directly linked to the right to development, the right to a safe, clean, healthy and sustainable environment, and the right to public participation—including access to data and information, voicing opinions, and participation in decision-making that affects communities and society in the long run. These considerations have prompted the initiative to formulate policy recommendations on

the promotion and protection of human rights regarding fair and appropriate electricity pricing for households, with emphasis on public engagement through regional hearings across all four regions.

            Mister Chanchao Chaiyanukit, Chair of the Committee on Fair Electricity Pricing Recommendations for Households, stated that government policy decisions on energy have clear downstream impacts on electricity pricing structures and electricity pricing, which ultimately become costs that citizens must bear. These decisions potentially affect the right to access basic public services and the right to live with dignity, and may widen the inequality gap for vulnerable groups. While the government has subsidy programs for electricity consumers and low-income households, without systematic reform of the electricity pricing structure, true fairness cannot be achieved. Therefore, electricity pricing should be viewed as a human rights issue requiring comprehensive and transparent consideration, with meaningful public participation in accessing information, expressing opinions, and participating in decision-making processes as stated in the Constitution.

            The Chair of the Committee further elaborated on the project's details, noting that the operation has designed a comprehensive consultation process through 3 main approaches: focus group meetings with stakeholders, regional public hearings across all regions, and questionnaire surveys regarding the electricity to assess public perception nationwide. To date, three meetings have been held with stakeholders from three groups: government agencies in relevant fields, the private-sector representatives and electricity producers, and academics researchers and professionals in the field of energy. These meetings aimed to gather information about the roles and responsibilities of relevant agencies, current electricity rates, the growing burden of electricity costs, as well as to take opinions into consideration and recommendations regarding electricity production cost structures, including approaches to reducing electricity rates. This comprehensive understanding from stakeholders will serve as foundational information for formulating the project's policy recommendations.

            Furthermore, to ensure the public hearing process reaches people from all backgrounds, the NHRCT has also launched an online public survey to collect public perceptions and experiences on "Fair Electricity Pricing for Households." The surveys are being conducted in partnership with academic polling institutes: Maejo Poll, Maejo University (Northern region); Isan Poll, Khon Kaen University (Northeastern region); Hatyai Poll, Prince of Songkla University (Southern region); and Burapha Poll, Burapha University (Central and Eastern regions). From January to March 2026, the NHRCT will conduct four regional public hearings in collaboration with these academic polling institutes. The schedule is as follows:

30 January 2026 for the Northeastern Region in Khon Kaen; 13 February 2026 for the Southern Region; 26 February 2026 for the Northern Region; and 13 March 2026 for the Central, Eastern, and Western Regions. The NHRCT will compile feedback into recommendations for public presentation and submission to the Council of Ministers, which will assign relevant agencies to address electricity pricing issues.