เมื่อวันที่ 24 - 25 กันยายน 2569 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อสรุปผลการตรวจเยี่ยมเชิงป้องกันและวางแผนการดำเนินโครงการเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงและผลกระทบทางสังคม โดยมีนางสาวปิติกาญจน์ สิทธิเดช นายวสันต์ ภัยหลีกลี้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุชาติ เศรษฐมาลินี และนางสาวสุภัทรา นาคะผิว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ นายพิทยา จินาวัฒน์ นายบุญเกื้อ สมนึก และนายบุญแทน ตันสุเทพวีรวงศ์ ที่ปรึกษาประจำ กสม. นายภาณุวัฒน์ ทองสุข รองเลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ตลอดจนผู้บริหารและเจ้าหน้าที่สำนักงาน กสม. เข้าร่วม ณ ห้องเสวนา ชั้น 6 สำนักงาน กสม. และภูสักธารรีสอร์ท จังหวัดนครนายก

          การประชุมดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนและสรุปผลการดำเนินภารกิจด้านการตรวจเยี่ยมเชิงป้องกัน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 พร้อมทั้งพัฒนาร่างโครงการและกิจกรรม ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 โดยนำแนวทางการประเมินผลกระทบทางสังคม (Social Impact Assessment: SIA) และผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (Social Return on Investment: SROI) มาประยุกต์ใช้ เพื่อให้การดำเนินงานนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่เป็นรูปธรรมและสามารถติดตามประเมินผลได้อย่างเป็นระบบ

          ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 สำนักงาน กสม. ดำเนินการตรวจเยี่ยมเชิงป้องกันครอบคลุมสถานที่ 6 ประเภท รวม 23 แห่ง ได้แก่ เรือนจำและทัณฑสถาน สถานีตำรวจ หน่วยหรือศูนย์ฝึกทหารใหม่ หน่วยทหารและเรือนจำทหาร สถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด สถานกักตัวคนต่างด้าวของสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง และศูนย์ซักถามในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ รวมทั้งจัดกิจกรรมพัฒนาศักยภาพร่วมกับผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่และผู้ปฏิบัติงาน เครือข่ายภาคประชาชน และบุคลากรสำนักงาน กสม. รวม 12 ครั้ง ควบคู่กับการจัดทำข้อเสนอแนะ การพัฒนาแนวปฏิบัติ คู่มือ และเครื่องมือการตรวจเยี่ยม ตลอดจนการสร้างความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐ นักวิชาการ ภาคประชาสังคม และภาคีระหว่างประเทศ

          ทั้งนี้ ผู้เข้าร่วมประชุมได้ร่วมกันทบทวนความสำเร็จ ปัจจัยสนับสนุน ข้อจำกัด และบทเรียนจากการดำเนินงาน ทั้งในภาพรวมและแยกตามประเภทสถานที่ โดยเห็นร่วมกันว่า การตรวจเยี่ยมควรเชื่อมโยงกับการจัดทำรายงานและการพัฒนาข้อเสนอแนะ แนวปฏิบัติ และคู่มือ การเสริมสร้างศักยภาพเจ้าหน้าที่ และการติดตามผลอย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกัน ควรพัฒนาระบบการจัดเก็บข้อมูลให้สามารถเชื่อมโยงข้อค้นพบ ข้อเสนอแนะ การตอบสนองของหน่วยงาน หลักฐานการนำไปปฏิบัติ และผลต่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน เพื่อให้สามารถประเมินผลลัพธ์และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น

          ในการนี้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์วีรบูรณ์ วิสารทสกุล คณบดีวิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นวิทยากรบรรยายและดำเนินกิจกรรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับการออกแบบโครงการเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงและผลกระทบทางสังคม โดยให้ผู้เข้าร่วมวิเคราะห์ปัญหาและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย กำหนดการเปลี่ยนแปลงที่ต้องการให้เกิดขึ้น และเชื่อมโยงกิจกรรม ผลผลิต ผลลัพธ์ ผลกระทบ และตัวชี้วัดความสำเร็จเข้าด้วยกัน

          จากนั้น ผู้เข้าร่วมประชุมได้จัดทำและนำเสนอร่างโครงการและกิจกรรมด้านการตรวจเยี่ยมเชิงป้องกัน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 ตามประเภทสถานที่ทั้ง 6 ประเภท พร้อมรับฟังคำแนะนำและข้อคิดเห็นจากกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ที่ปรึกษาประจำ กสม. ผู้บริหารสำนักงาน กสม. และวิทยากร เพื่อปรับปรุงโครงการให้มีเป้าหมาย ผลลัพธ์ ตัวชี้วัด และแนวทางการติดตามและประเมินผลที่ชัดเจน โดยให้ความสำคัญกับการกำหนดพื้นที่เป้าหมายตามระดับความเสี่ยง การพัฒนาวิธีการและมาตรฐานการตรวจเยี่ยม การจัดระบบข้อมูล การพัฒนากำลังคนและความเชี่ยวชาญ การขับเคลื่อนข้อเสนอแนะร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการเตรียมความพร้อมของสำนักงาน กสม. ให้สอดคล้องกับแนวทางและมาตรฐานของพิธีสารเลือกรับของอนุสัญญาต่อต้านการทรมานและการประติบัติหรือการลงโทษอื่นที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม หรือที่ย่ำยีศักดิ์ศรี (Optional Protocol to the Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment: OPCAT)