เมื่อวันศุกร์ที่ 25 สิงหาคม 2566 เวลา 17.30 – 18.00 น. นางสาวศยามล  ไกยูรวงศ์ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ร่วมสนทนาในรายการ คุณเล่า เราขยาย ประเด็น "วิทยาศาสตร์พลเมือง จังหวัดน่าน" โดยมี นางสาวสมพร  เพ็งค่ำ ผู้จัดการโครงการ “การพัฒนาระบบเฝ้าระวังผลกระทบทางสุขภาพโดยชุมชนจังหวัดน่าน ประเทศไทย กรณีมลพิษข้ามพรมแดนจากโรงไฟฟ้าถ่านหินหงสา ประเทศลาว” ร่วมเสวนา ดำเนินรายการโดย วิภาพร วัฒนวิทย์ ณ สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส

                กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติกล่าวในรายการถึงกระบวนการตรวจสอบของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ(กสม.) โดยแสวงหาข้อมูลผลกระทบด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อมที่ประชาชนในพื้นที่ได้รับความดือดร้อนและเสียหายจากโครงการโรงไฟฟ้าถ่านหินหงสา รับฟังความเห็นจากเครือข่ายภาคประชาชนในจังหวัดน่าน สอบถามข้อมูลจากผู้ประกอบการไทยที่ร่วมลงทุนในโครงการโรงไฟฟ้าฯ เกี่ยวกับการเฝ้าระวังและการดำเนินการกับผลกระทบที่เกิดขึ้นทั้งก่อนและหลังการดำเนินโครงการ ข้อมูลทางวิชาการจากนักวิชาการเกี่ยวกับการผลิตไฟฟ้าจากถ่านหิน ผลกระทบจากการผลิต การป้องกันและแก้ไขปัญหาผลกระทบที่เกิดขึ้นกับประชาชนและชุมชน เมื่อ กสม. ตรวจสอบข้อมูลจากผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายอย่างรอบด้านแล้ว จึงมีข้อเสนอแนะเกี่ยวกับมาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหาผลกระทบดังกล่าวไปยังผู้ประกอบการ รัฐบาลและหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องให้ดำเนินการตามมาตรการเพื่อคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิมนุษยชนของประชาชนและชุมชนที่ได้รับผลกระทบ 

                อย่างไรก็ดี แม้ผู้ประกอบการหรือหน่วยงานรัฐได้ติดตั้งสถานีตรวจสอบมลพิษทางอากาศ น้ำและดินแล้ว ก็พบว่าไม่สามารถครอบคลุมทุกพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ ดังนั้น การที่ชุมชนโดยประชาชนมีส่วนร่วมเก็บข้อมูลทางวิทยาศาสตร์อย่างมีความรู้ความเข้าใจเพื่อใช้ในการตรวจสอบและเฝ้าระวังด้วยตนเอง ทำให้สามารถเก็บข้อมูลได้ ทุกพื้นที่ ทุกเวลา และสะท้อนระดับความรุนแรงของผลกระทบซึ่งตรงกับความเดือดร้อนของประชาชน มากกว่าค่ามาตรฐานระดับความรุนแรงตามที่กฎหมายกำหนด ทั้งนี้รัฐต้องให้การสนับสนุนประชาชน โดยกระทรวงศึกษาธิการควรส่งเสริมความรู้เกี่ยวกับมลพิษทั้งในระบบและนอกระบบโรงเรียน กระทรวงสาธารณสุขจัดทำฐานข้อมูลสุขภาพของประชาชนในพื้นที่ทั้งก่อนและหลังการเกิดโครงการ กรมควบคุมมลพิษทำงานร่วมกับภาควิชาการและภาคประชาสังคมในการป้องกันและแก้ไขมลพิษ เพื่อให้มีข้อมูลรอบด้านประกอบการตัดสินใจและแก้ไขปัญหาอย่างตรงประเด็น