เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2566 เวลา 9.30 - 12.00 น. นางสาวสุภัทรา นาคะผิว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ประชุมหารือร่วมกับเครือข่ายขับเคลื่อนประเด็นนักปกป้องสิทธิมนุษยชน (Human Rights Defenders) ณ ห้องประชุม 701 ชั้น 7 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติกล่าวว่า ประเด็นนักปกป้องสิทธิมนุษยชนเป็นประเด็นที่ถูกให้ความสำคัญในเวทีระดับสากลอย่างมาก เช่น การประชุมประจำปีของกรอบความร่วมมือเครือข่ายพันธมิตรระดับโลกว่าด้วยสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (Global Alliance of National Human Rights Institutions: GANHRI) ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 14 - 16 มีนาคม 2566 ณ สำนักงานสหประชาชาติ นครเจนีวา สมาพันธรัฐสวิส หรือการประชุม Human Rights Council-HRC ซึ่งสถานการณ์ปัญหาที่นักปกป้องสิทธิมนุษยชนถูกคุกคาม ข่มขู่ ทำร้าย อุ้มหาย ถูกฆ่า เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและรุนแรงมากขึ้นในหลายพื้นที่ นับแต่มีการรับรองปฏิญญาสากลว่าด้วยนักปกป้องสิทธิมนุษยชน เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม 2541 ปัจจุบันประเทศไทยได้บรรจุเรื่องนักปกป้องสิทธิมนุษยชนไว้ในแผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ 5 โดยเป็น 1 ในกลุ่มเฉพาะ และในแผนปฏิบัติการธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน หรือ NAP มีการแก้ไขประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาคดีอาญา แต่ก็ยังจำกัดเฉพาะคดีที่ฟ้องโดยเอกชนเท่านั้น ไม่รวมคดีที่พนักงานอัยการเป็นผู้ฟ้อง ส่วนกฎหมายคุ้มครองพยานยังไม่มีการแก้ไขให้คุ้มครองก่อนการฟ้องคดี การผลักดันให้มีกฎหมายเฉพาะเพื่อคุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชนก็ยังไม่มีความคืบหน้า
สำนักงาน กสม.ได้รับการสนับสนุนจาก สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) จัดทำโครงการวิจัยเพื่อพัฒนาข้อเสนอแนะในการส่งเสริมและคุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชน มีการจัดเวทีรับฟังความคิดเห็นไปเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2565 ซึ่งขณะนี้งานวิจัยดังกล่าวเสร็จสมบูรณ์แล้ว แต่อย่างไรก็ตามการขับเคลื่อนประเด็นนักปกป้องสิทธิมนุษยชนอย่างต่อเนื่องร่วมกับภาคีเครือข่ายเป็นเรื่องสำคัญ
ที่ประชุมได้แลกเปลี่ยนสถานการณ์ปัญหาของนักปกป้องสิทธิมนุษยชนในประเทศไทย และมีข้อเสนอแนะต่อทิศทางการขับเคลื่อนการส่งเสริมและคุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชนดังนี้
1. กสม.โดยสำนักเฝ้าระวังและประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนควรจัดเวทีรับฟังสถานการณ์ปัญหาที่เป็นปัจจุบันและข้อเสนอแนะต่อการส่งเสริมและคุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชน โดยจัดเวทีในระดับภูมิภาค เพื่อให้เกิดการมีส่วนร่วมอย่างกว้างขวาง และบรรจุในรายงานประเมินผลสถานการณ์สิทธิมนุษยชนประจำปีของ กสม.
2. กสม.โดยสำนักส่งเสริมการเคารพสิทธิมนุษยชนควรจัดอบรมหรือเวทีสร้างการเรียนรู้เรื่องนักปกป้องสิทธิมนุษยชน (Human Rights Defenders) ให้กับกลุ่มผู้นำแรงงาน โดยประสานความร่วมมือกับสมาพันธ์สมานฉันท์แรงงานไทย รวมทั้งองค์กรเอกชน ภาคประชาสังคมที่มาจดแจ้งเป็นองค์กรด้านสิทธิมนุษยชนกับ กสม.
3. กสม.ควรมีการหารือกับกระทรวงยุติธรรม เพื่อผลักดันให้มีการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของนักปกป้องสิทธิมนุษยชนมากขึ้น เช่น การจ่ายเงินค่าตอบแทนผู้เสียหายในคดีอาญา หากเป็นกรณีที่นักปกป้องสิทธิมนุษยชนถูกทำร้านหรือสังหารควรเพิ่มการช่วยเหลือในฐานะพลเมืองดีด้วย หรือการผลักดันให้มีการแก้ไขกฎหมายคุ้มครองพยาน โดยให้คุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชนตั้งแต่ก่อนฟ้องคดี หรือกรณี การฟ้องปิดปาก (Strategic Lawsuit AgainstPublic Participation: SLAPP) ให้รวมถึงคดีที่ฟ้องโดยพนักงานอัยการด้วย เป็นต้น
ทั้งนี้ นางสาวสุภัทรา นาคะผิว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ กล่าวว่าจะนำข้อเสนอที่ได้รับจากการประชุมนี้ ไปพิจารณาดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องตามหน้าที่และอำนาจของ กสม. ต่อไป