เมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2569 ที่ห้องประชุม 709 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) นายไพโรจน์  พลเพชร และนางรัตติกุล  จันทร์สุริยา ที่ปรึกษาประจำคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยนายสุเรนทร์  ปะดุกา ผู้ตรวจราชการ และเจ้าหน้าที่สำนักงาน กสม. จัดประชุมประสานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน กรณีเครือข่ายเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวแกงในพื้นที่อำเภอบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ร้องเรียนขอให้ช่วยเหลือในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของเกษตรกรจากปัญหาราคามะพร้าวตกต่ำและขอให้ส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดี โดยมีผู้แทนหน่วยงานเข้าร่วมประชุม ประกอบด้วย สำนักงานปลัดกระทรวงพาณิชย์ กรมการค้าต่างประเทศ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ กรมศุลกากร คณะกรรมการอาหารและยา สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กรมวิชาการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร นายวิฑูรย์  เลี่ยนจำรูญ ผู้ทรงคุณวุฒิที่ กสม. กำหนดและเครือข่ายเกษตรกรผู้ปลูกมะพร้าว

            ในการนี้ ที่ประชุมได้แลกเปลี่ยนข้อมูลและรับทราบสถานการณ์มะพร้าวแกงสรุปว่า สถานการณ์มะพร้าวแกงของประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายเชิงโครงสร้างทั้งด้านเศรษฐกิจ การค้า การผลิต การบริหารจัดการภาครัฐ และการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อม ซึ่งส่งผลต่อความสามารถในการประกอบอาชีพและความมั่นคงทางเศรษฐกิจของเกษตรกร โดยในด้านเศรษฐกิจพบว่าเกษตรกรประสบปัญหาราคามะพร้าวตกต่ำ ขณะที่ต้นทุนการผลิตมีแนวโน้มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง เช่น ค่าปุ๋ยและสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ค่าแรงงาน ค่าขนส่ง ส่งผลให้เกษตรกรมีรายได้ไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพและต้องหารายได้เสริม อันเป็นการสร้างภาระแก่เกษตรกรมากขึ้น ในด้านการผลิตพบว่าเกษตรกรเผชิญปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภัยแล้ง การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำไม่เพียงพอ ขณะที่ภาครัฐดำเนินมาตรการส่งเสริมการผลิตแต่ยังมีข้อจำกัดด้านบุคลากร งบประมาณ และเงื่อนไขการดำเนินงาน ทำให้การส่งเสริมยังไม่ครอบคลุมเกษตรกรส่วนใหญ่

            นอกจากนี้ การดำเนินนโยบายการค้าภายใต้กรอบความตกลงการค้าเสรีระหว่างประเทศ การนำเข้ามะพร้าวและผลิตภัณฑ์มะพร้าวจากต่างประเทศ ก่อให้เกิดข้อกังวลผลกระทบต่อกลไกราคาภายในประเทศ โดยเฉพาะช่วงเวลาที่ผลผลิตภายในประเทศมีปริมาณออกสู่ตลาดจำนวนมาก ประกอบกับการบริหารจัดการฐานข้อมูลผลผลิตที่ยังไม่สะท้อนข้อเท็จจริงในพื้นที่ ส่งผลให้การวางแผนด้านอุปสงค์ อุปทาน และการกำหนดมาตรการบริหารจัดการสินค้าเกษตรขาดความแม่นยำและส่งผลต่อการกำหนดนโยบายของรัฐบาล จากสถานการณ์ดังกล่าว สะท้อนให้เห็นว่าปัญหามะพร้าวแกงของประเทศไทยมิได้เป็นเพียงปัญหาราคาผลผลิตตกต่ำ หากแต่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่การผลิต การแปรรูป การนำเข้า การตลาด ตลอดจนระบบฐานข้อมูลและกลไกการกำหนดนโยบาย ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบและบูรณาการร่วมกันของทุกภาคส่วน เพื่อสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจให้กับเกษตรกร

            ในการนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ให้ข้อมูลและเสนอความเห็นในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของเกษตรกร สรุปว่า การแก้ไขปัญหาราคามะพร้าวตกต่ำมีความเชื่อมโยงกับปัจจัยหลายอย่าง ทั้งเรื่องการผลิต ผลผลิตของเกษตรกร การนำเข้า การส่งออก และความต้องการตลาด และพบว่าการดำเนินการของประเทศไทยภายใต้พันธกรณีเขตการค้าเสรี WTO และ AFTA ในการนำเข้ามะพร้าวปอกเปลือก เนื้อแห้ง และน้ำมันมะพร้าวซึ่งมีปริมาณนำเข้าในปีปัจจุบันลดลง 7% จากปีที่แล้ว และได้ขอความร่วมมือผู้นำเข้าให้หยุดนำเข้าชั่วคราวเพื่อช่วยเกษตรกร ส่วนตัวเลขการนำเข้ากะทิสำเร็จรูปและกะทิแช่แข็งพบการเพิ่มขึ้นในช่วงปี 2566-2568 ซึ่งอาจเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ราคาในประเทศตกต่ำ เนื่องจากผลิตภัณฑ์เหล่านี้มีอายุเก็บรักษานาน และอาจไปกดดันตลาด นอกจากนี้ พบข้อมูลว่า ปัจจุบันสถานการณ์ราคามะพร้าวมีแนวโน้มดีขึ้น โดยมีการปรับราคาเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สำหรับข้อเรียกร้องให้กำหนดกลไกคณะกรรมการมะพร้าวแห่งชาตินั้น หน่วยงานเสนอให้ใช้กลไกคณะกรรมการพืชน้ำมันและน้ำมันพืชซึ่งมีคณะอนุกรรมการมะพร้าวอยู่ภายใต้กลไกดังกล่าวด้วย โดยให้เกษตรกรเสนอผู้แทนเข้าไปเป็นองค์ประกอบของคณะ และขับเคลื่อนไปสู่การจัดตั้งเป็นคณะกรรมการมะพร้าวแห่งชาติต่อไป

            อย่าไรก็ตาม เกษตรกรผู้ปลูกมะพร้าวเรียกร้องให้หน่วยงานของรัฐดำเนินการ ให้การบริหารจัดการมะพร้าวอยู่ภายใต้กลไกถาวร ไม่เปลี่ยนแปลงตามรัฐบาล เพื่อให้เกิดเสถียรภาพและแผนงานระยะยาว เช่น การจัดตั้งคณะกรรมการเฉพาะกิจที่แยกออกมาจากคณะกรรมการพืชน้ำมันและน้ำมันพืชโดยมีสัดส่วนของผู้แทนเกษตรกรที่แท้จริงจากการเลือกตั้งตามพื้นที่เพาะปลูก การประกาศให้มะพร้าวเป็นพืชเศรษฐกิจเพื่อให้มีกฎหมายรองรับและมีมาตรการคุ้มครองที่ชัดเจน การควบคุมสินค้านำเข้าโดยกำหนดให้มะพร้าวผลแก่และผลิตภัณฑ์แปรรูปจากมะพร้าวเป็นสินค้าควบคุมเพื่อจำกัดปริมาณการนำเข้าและปกป้องราคาในประเทศ รวมถึงการส่งเสริมและปกป้องสินค้า GI การแสดงฉลากผลิตภัณฑ์เพื่อให้ผู้บริโภคสามารถเลือกผลิตภัณฑ์ของประเทศไทยได้ และการแก้ไขปัญหาแรงงานสัตว์เพื่อขจัดข้ออ้างในการกีดกันทางการค้าโดยคำนึงถึงบริบทของเกษตรกรรายย่อย

            ทั้งนี้ เพื่อให้การแก้ไขปัญหามะพร้าวแกงเป็นไปอย่างเป็นระบบและยั่งยืน อันจะนำไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตและความมั่นคงทางเศรษฐกิจของเกษตรกรไทยอย่างแท้จริง สำนักงาน กสม. จะรวบรวมข้อมูลและความคิดเห็นทั้งหมดเสนอคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติพิจารณา และเสนอแนะต่อรัฐบาลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป