เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 2569 นางสาวสุภัทรา  นาคะผิว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่สำนักกฎหมาย และสำนักคุ้มครองสิทธิมนุษยชน 2 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เข้าร่วมประชุมคณะทำงานเพื่อแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายยาเสพติด จัดโดยมูลนิธิเพื่อสิทธิความหลากหลาย ณ โรงแรมกราฟ โฮเทล เขตห้วยขวาง กรุงเทพมหานคร

          การประชุมดังกล่าวเป็นการดำเนินงานภายใต้ความร่วมมือขององค์กรภาคประชาสังคมที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ มูลนิธิเพื่อสิทธิความหลากหลาย มูลนิธิผสานวัฒนธรรม สมาคมฟ้าสีรุ้งแห่งประเทศไทย สำนักงานกฎหมาย NSP มูลนิธิสถาบันเพื่อการวิจัยและนวัตกรรมด้านเอชไอวี (IHRI) และองค์กร International Drug Policy Consortium (IDPC) เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับการจัดทำร่างกฎหมายแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายยาเสพติด โดยมีนายสมชาย หอมลออ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมายของ กสม. นางสาวจันทิมา ธนาสว่างกุล ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิทธิของกลุ่มเปราะบาง เด็ก สตรี ผู้พิการ ผู้สูงอายุ และการเลือกปฏิบัติของ กสม. และเป็นอัยการอาวุโส สำนักงานอัยการพิเศษฝ่ายพัฒนากฎหมาย 1 สำนักงานอัยการสูงสุด และนายชฤทธิ์ มีสิทธิ์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมของ กสม. เข้าร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นด้วย

          สาระสำคัญของการประชุมมุ่งเน้นหลักการว่า ผู้ใช้ยาเสพติดไม่ควรถูกกำหนดให้เป็นผู้กระทำความผิดทางอาญา ไม่ควรถูกบันทึกประวัติอาชญากร และไม่ควรถูกดำเนินคดีทางปกครองหรือถูกปรับเป็นพินัย ทั้งยังควรยึดหลักการสำคัญที่ว่า “ผู้ติดยาเสพติดคือผู้ป่วย” ควบคู่กับการบัญญัติหลักการลดอันตรายจากการใช้ยาเสพติด หรือ Harm Reduction ไว้ในประมวลกฎหมายยาเสพติดอย่างชัดเจน เพื่อให้กระบวนการทางการแพทย์ สาธารณสุข และชุมชน มีบทบาทสำคัญในการบำบัด รักษา และฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติด

          แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับหลักการตามข้อมติของที่ประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติสมัยพิเศษว่าด้วยปัญหายาเสพติดโลก ปี ค.ศ. 2016 หรือ United Nations General Assembly Special Session on the World Drug Problem 2016 (UNGASS 2016) ซึ่งมุ่งเน้นให้รัฐตระหนักถึงแนวทางใหม่ในการแก้ไขปัญหายาเสพติด เนื่องจากแนวคิดการปราบปรามเพื่อให้ยาเสพติดหมดไปจากสังคม หรือ Drug Free World ไม่อาจบรรลุผลได้จริงจากประสบการณ์และบทเรียนของหลายประเทศทั่วโลก อีกทั้งอาจก่อให้เกิดผลกระทบและปัญหาต่อเนื่องอย่างไม่สิ้นสุด ผู้ใช้ยาเสพติดจึงควรได้รับการปฏิบัติอย่างเหมาะสม เข้าถึงการดูแลรักษาสุขภาพ และได้รับการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ทั้งนี้ การดำเนินการกับผู้ค้ายาเสพติดตามเจตนารมณ์ของกฎหมายยังคงเป็นหน้าที่และอำนาจของรัฐในการดูแลความสงบเรียบร้อยของสังคมอย่างจริงจัง

          ที่ผ่านมา คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้รับเรื่องร้องเรียนที่เกี่ยวข้องกับประเด็นยาเสพติดหลายกรณี อาทิ ปัญหาเกี่ยวกับสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ปัญหาการบังคับใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติดที่ไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของกฎหมาย กรณีผู้ต้องขังขอกำหนดโทษใหม่ตามประมวลกฎหมายยาเสพติด ปัญหากฎกระทรวงกำหนดปริมาณยาเสพติดที่ส่งผลให้ผู้ใช้ยาเสพติดขาดทางเลือกในการเข้ารับการบำบัดรักษา (บังคับบำบัด) ปัญหาการใช้ดุลพินิจในการกำหนดฐานความผิดและโทษโดยมิได้มุ่งพิจารณาเจตนาที่แท้จริง ตลอดจนปัญหาขั้นตอนการดำเนินคดียาเสพติดในความผิดร้ายแรง กระบวนการแจ้งข้อกล่าวหา และอำนาจในการออกหมายจับตามพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ. 2550

          กสม. เห็นว่า ข้อเท็จจริง ประสบการณ์ และข้อเสนอแนะที่ได้รับจากการประชุมครั้งนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อการรวบรวมข้อมูลเพื่อประกอบการจัดทำข้อเสนอแนะในการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน ตามหน้าที่และอำนาจของ กสม. ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 247 (3) ต่อไป