เมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2569 นางสาวศยามล  ไกยูรวงศ์ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง “การวางแผนงบประมาณบนฐานการพยากรณ์ (Forecast-Based Financing: FbF) เพื่อป้องกันภัยพิบัติ และการตั้งงบประมาณเพื่อเยียวยาความเสียหายไว้ล่วงหน้า” จัดโดย สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) เพื่อระดมความคิดเห็นจากผู้เชี่ยวชาญและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ณ โรงแรม TK. Palace Hotel & Convention เพื่อวิเคราะห์ช่องว่างทางกฎหมายและพัฒนากลไกข้อเสนอแนะต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในการนำระบบงบประมาณบนฐานการพยากรณ์ (FbF) มาปรับใช้จริงในประเทศไทย ที่ปัจจุบันเผชิญวิกฤตการณ์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ทวีความรุนแรง ทว่าโครงสร้างการบริหารจัดการภัยพิบัติและระบบงบประมาณของไทย ยังมีกระบวนทัศน์แบบตั้งรับและเยียวยา (Reactive Response & Relief) ซึ่งกลไกการเบิกจ่ายจะเริ่มได้ก็ต่อเมื่อมีความเสียหายเชิงประจักษ์แล้วเท่านั้น แม้จะมีกฎหมายที่เอื้อให้จัดสรรงบป้องกันได้ก็ตาม

          การประชุมในครั้งนี้ ได้มีการระดมสมองจากผู้เข้าร่วมการประชุมและทดสอบระบบผ่านการจำลองสถานการณ์จากกรณีศึกษาความท้าทายในพื้นที่จริง เช่น การอพยพผู้ป่วยวิกฤตช่วงน้ำท่วมหาดใหญ่ การใช้พื้นที่ประชาชนเป็นพื้นที่รับน้ำหรือหน่วงน้ำ การพิจารณาพร่องน้ำล่วงหน้าเหนืออ่างเก็บน้ำ เป็นต้น เพื่อวิเคราะห์ว่ากรณีใดสามารถนำหลักเกณฑ์การใช้งบประมาณล่วงหน้ามาใช้ได้ และเพื่อรวบรวมความเห็นเพื่อจัดทำข้อเสนอแนะในการปรับปรุงกลไกทางกฎหมายที่รองรับการใช้อำนาจของเจ้าหน้าที่ มุ่งเปลี่ยนผ่านจากการใช้จ่ายเพื่อสงเคราะห์ผู้ประสบภัย ไปสู่การคุ้มครองสิทธิมนุษยชนล่วงหน้า (Early Warning, Early Action)

          ทั้งนี้ สำนักงาน กสม. เน้นย้ำมิติด้านสิทธิมนุษยชนที่สำคัญว่า หากรัฐมีศักยภาพในการเข้าถึงและประเมินข้อมูลพยากรณ์ทางวิทยาศาสตร์ที่แม่นยำ ภัยพิบัตินั้นย่อมพ้นจากสถานะของเหตุสุดวิสัย และก่อให้เกิดพันธกรณีเชิงบวกแก่รัฐ ตามกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิทางพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) และกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม (ICESCR) ประกอบกับสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่สะอาด ดีต่อสุขภาพ และยั่งยืน ที่รัฐต้องบูรณาการทรัพยากรดำเนินมาตรการเชิงรุกทุกวิถีทาง เพื่อปกป้องสิทธิในชีวิตของประชาชนก่อนที่จะเกิดความเสียหาย ซึ่งรวมถึงการใช้งบประมาณเพื่อป้องกันภัยพิบัติ และการตั้งงบประมาณเพื่อเยียวยาความเสียหายไว้ล่วงหน้าด้วย