คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) โดยนางสาวปิติกาญจน์ สิทธิเดช และนายวสันต์ ภัยหลีกลี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยนายพิทยา  จินาวัฒน์ ที่ปรึกษาประจำ กสม. รองศาสตราจารย์ พ.ต.ท. ดร. เกษมศานต์  โชติชาครพันธุ์ ผู้ทรงคุณวุฒิ และเจ้าหน้าที่สำนักงาน กสม. ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมเชิงป้องกัน ณ เรือนจำกลางพิษณุโลก อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก ระหว่างวันที่ 4 - 6 มีนาคม 2569 โดยมีผู้แทนจากสำนักงานผู้ตรวจการเรือนจำของอังกฤษ (His Majesty’s Inspectorate of Prisons: HMIP) เข้าร่วมสังเกตการณ์การตรวจเยี่ยมและแลกเปลี่ยนประสบการณ์เกี่ยวกับการตรวจเรือนจำในมิติสิทธิมนุษยชน

          การตรวจเยี่ยมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพการดำเนินงานของเรือนจำ รับฟังข้อมูลจากผู้เกี่ยวข้อง และแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นเพื่อสนับสนุนการพัฒนาการบริหารจัดการเรือนจำให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนและมาตรฐานสากล ควบคู่กับการคำนึงถึงความมั่นคงและความปลอดภัยของเรือนจำ ทั้งนี้ การดำเนินการอยู่ในลักษณะของการตรวจเยี่ยมเชิงป้องกัน ซึ่งมุ่งเน้นการทำความเข้าใจบริบทการดำเนินงานของเรือนจำในภาพรวม

          ในการตรวจเยี่ยม คณะผู้ตรวจเยี่ยมได้ใช้แนวทางที่หลากหลายเพื่อให้ได้ข้อมูลที่สะท้อนสภาพการดำเนินงานในทางปฏิบัติ ได้แก่ การรับฟังข้อมูลจากผู้บริหารและเจ้าหน้าที่เรือนจำ การสำรวจพื้นที่และสภาพแวดล้อมภายในเรือนจำ การสัมภาษณ์ผู้ต้องขัง เจ้าหน้าที่ และผู้เกี่ยวข้อง ตลอดจนการพิจารณาข้อมูลและเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานของเรือนจำ เพื่อประเมินปัจจัยเชิงระบบที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องขัง การป้องกันการทรมาน และการปฏิบัติที่อาจกระทบต่อศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของบุคคลที่อยู่ภายใต้การควบคุมตัว รวมทั้งสวัสดิการและสภาพการทำงานของเจ้าหน้าที่

          จากการตรวจเยี่ยม คณะผู้ตรวจเยี่ยมได้แลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นกับผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ของเรือนจำในประเด็นสำคัญหลายด้าน อาทิ ปัจจัยการดำรงชีวิตขั้นพื้นฐานของผู้ต้องขัง การเข้าถึงบริการด้านสุขภาพ การติดต่อกับญาติและบุคคลภายนอก กิจกรรมด้านการศึกษาและการฝึกอาชีพ ตลอดจนสวัสดิการและสภาพการทำงานของเจ้าหน้าที่ รวมทั้งมาตรการด้านความปลอดภัยและการป้องกันการทรมาน โดยมีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมการพัฒนาระบบงานของเรือนจำในเชิงป้องกัน ลดความเสี่ยงที่อาจนำไปสู่ปัญหาด้านสิทธิมนุษยชน และสนับสนุนการบริหารจัดการเรือนจำให้คำนึงถึงทั้งความมั่นคง ความปลอดภัย และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของทุกฝ่าย

          การดำเนินภารกิจดังกล่าวสอดคล้องกับหลักการตามอนุสัญญาต่อต้านการทรมานและการประติบัติที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม หรือที่ย่ำยีศักดิ์ศรี (Convention Against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment: CAT) รวมทั้งพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 ซึ่งให้ความสำคัญกับมาตรการเชิงป้องกัน ความโปร่งใสในการควบคุมตัว และการพัฒนาระบบงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง

          กสม. เห็นว่า การดำเนินงานในลักษณะของความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการเปิดพื้นที่ให้มีการสะท้อนข้อคิดเห็นจากหลายภาคส่วน จะช่วยสนับสนุนการพัฒนาการบริหารจัดการเรือนจำของประเทศไทยให้มีความโปร่งใส มีประสิทธิภาพ และสอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนมากยิ่งขึ้นในระยะยาว