เมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2569 เวลา 10.00 น. นางสาวศยามล  ไกยูรวงศ์ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เสวนาทางวิชาการ กรณีการศึกษาวิจัย ตามมาตรา 69 แห่งพระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 และที่แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2568  โดยมีภาควิชาการและภาคประชาชนร่วมเสวนา ประกอบด้วย สมาคมรักษ์ทะเลไทย สมาคมสมาพันธ์ชาวประมงพื้นบ้านแห่งประเทศไทย มูลนิธิความยุติธรรมเชิงสิ่งแวดล้อม นักวิชาการด้านทะเล นักวิชาการและนักวิจัยด้านประมง นักตกปลา และนักรณรงค์อิสระ ณ ห้องประชุม 702 อาคารจามจุรี 10 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

            พระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 มาตรา 69 ห้ามมิให้ผู้ใดใช้เครื่องมืออวนล้อมจับที่มีช่องตาอวนเล็กกว่าสองจุดห้าเซนติเมตรทำการประมงในเวลากลางคืน เมื่อแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2568 แก้ไขเป็นดังนี้ มาตรา 69 ห้ามมิให้ผู้ใดใช้เครื่องมืออวนล้อมจับทุกชนิดที่มีช่องตาอวนเล็กกว่าสองจุดห้าเซนติเมตรทำการประมงในเวลากลางคืน ความในวรรคหนึ่งมิให้ใช้บังคับแก่กรณีการศึกษาวิจัยซึ่งกระทำโดยทางราชการและได้รับอนุญาตเป็นหนังสือจากอธิบดี หรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมาย และมีข้อยกเว้นว่าต้องเป็นการทำการประมงนอกเขตสิบสองไมล์ทะเลนับจากแนวทะเลชายฝั่ง ต้องมีผลการศึกษาวิจัยที่สนับสนุนว่าการทำการประมงดังกล่าวไม่กระทบต่อสมดุลของระบบนิเวศ การศึกษาวิจัยดังกล่าวให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่คณะกรรมการกำหนด การประมงตามข้อยกเว้นนี้ ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ เงื่อนไข และพื้นที่ ที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการ ทั้งนี้ ประกาศของรัฐมนตรีดังกล่าว อย่างน้อยต้องกำหนดในเรื่องการใช้แสงไฟล่อไว้ด้วย ต้องผ่านการรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้เสีย และให้มีการทบทวนประกาศดังกล่าวอย่างน้อยทุกรอบระยะเวลาสองปี

            นักวิชาการและนักวิจัยด้านประมง ให้ความเห็นว่ากรมประมงเคยออกประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2526 กำหนดมาตรการห้ามการใช้อวนช่องตาขนาดเล็กประกอบแสงไฟในการล้อมจับสัตว์น้ำ และจากข้อมูลการวิจัยของกรมประมงเมื่อปี 2551 ชี้ชัดว่าอวนล้อมปั่นไฟจะจับสัตว์น้ำอื่นติดมาจำนวนมากถึง 23% และส่วนใหญ่เป็นลูกปลาที่ยังไม่โตเต็มวัย เป็นการทำลายพันธุ์ปลา ในปัจจุบันนี้ประเทศไทยพบวิกฤตจับสัตว์น้ำเร็วกว่าที่ธรรมชาติจะแพร่พันธุ์ทดแทนได้ทัน (Overfishing) จนกระทั่งไม่มีปลาใหญ่ให้จับแล้ว จึงหันมาจับปลากะตักซึ่งเป็นปลาขนาดเล็กที่เป็นอาหารของปลาขนาดใหญ่ และปลากะตักจำนวนมหาศาลยังถูกจับโดย “อวนลาก” ในรูปของปลาเป็ด (อาหารสัตว์) จึงกำลังทำลายห่วงโซ่อาหารในทะเล นอกจากนี้ ข้อมูลวิชาการพบว่าลูกปลาจะลอยตามกระแสน้ำแพร่กระจายออกไปได้ไกลกว่า 35 กิโลเมตรจากชายฝั่ง ฉะนั้นการทำการประมงนอกเขตสิบสองไมล์ทะเลจึงไม่ได้ช่วยปกป้องลูกปลาแต่อย่างใด

            อนึ่ง วัตถุประสงค์การวิจัยของกรมประมงไม่ได้ศึกษาถึงผลกระทบต่อสมดุลของระบบนิเวศ จึงยังไม่สามารถนำไปกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการตามที่กฎหมายกำหนดได้ ภาควิชาการขอเสนอให้ชะลอการแก้กฎหมายออกไปจนกว่าจะมีข้อมูลครบถ้วน การศึกษาวิจัยผลกระทบของ “อวนล้อมปั่นไฟ” ต่อสัตว์น้ำและสมดุลของระบบนิเวศ ต้องคำนึงถึงตัวแปรของพื้นที่ ฤดูกาล และรูปแบบแสงไฟล่อประกอบด้วย ต้องวิเคราะห์ความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจเทียบกับความสูญเสียของลูกปลาเศรษฐกิจ

            ภาคประชาชนโดยสมาคมสมาพันธ์ชาวประมงพื้นบ้านแห่งประเทศไทย มีความเห็นว่าการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 69 เป็นประโยชน์ต่อประมงพาณิชย์ซึ่งมีเพียง 175 ลำ ในขณะที่มีเรือประมงไทยมีมากถึง 60,000 ลำ และกล่าวว่า มาตรา 57 ห้ามมิให้ผู้ใดจับสัตว์น้ำหรือนำสัตว์น้ำที่มีขนาดเล็กกว่าที่รัฐมนตรีประกาศกำหนดขึ้นเรือประมง โดยกำหนดชนิดและขนาดปลาทู-ลัง 15 ซม. และปูม้า 8.5 ซม. นั้น มีความสำคัญมากเช่นกัน ขอให้พิจารณาร่วมกับ มาตรา 69 ด้วย จึงจะเป็นทางรอดของทะเลไทย

            กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ มีข้อเสนอว่าการศึกษาวิจัย ฯ ตามมาตรา 69 ต้องทำการศึกษาอย่างมีส่วนร่วมกับทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ทั้งภาควิชาการ (นักวิชาการ/นักวิจัยด้านประมง) ภาคประชาชน (ชาวประมงพาณิชย์ ชาวประมงพื้นบ้านคนตกปลา) ภาคประชาสังคม (ด้านประมง ด้านอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม) ร่วมเก็บข้อมูลด้วยกันกับผู้รับจ้างวิจัย เพื่อความโปร่งใสและความน่าเชื่อถือของข้อมูล ดำเนินการอย่างครอบคลุมทุกมิติ โดยคำนึงถึงสิทธิของแต่ละกลุ่มตามหลักสิทธิมนุษยชน อันจะนำไปสู่ผลการวิจัยที่ทุกฝ่ายให้การยอมรับและตอบสนองเจตนารมณ์กฎหมาย เพื่อให้ได้หลักเกณฑ์ วิธีการ เงื่อนไข และพื้นที่ ที่จะประกาศกำหนดใช้ สามารถปฏิบัติได้จริง รักษาสมดุลระบบนิเวศ เป็นประโยชน์ต่อประมงพื้นบ้าน ประมงพาณิชย์ และเศรษฐกิจของประเทศ