เมื่อวันที่ 28 - 30 มกราคม 2569 ที่โรงแรมเบสท์ เวสเทิร์น พลัส แวนด้า แกรนด์ จังหวัดนนทบุรี สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการรับฟังสถานการณ์และข้อเสนอแนะเพื่อส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของกลุ่มคนจนเมือง โดยมีนางปรีดา  คงแป้น กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยนางสาวมณีรัตน์  มิตรปราสาท ที่ปรึกษาประจำคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ นายภาณุพันธ์  สมสกุล ที่ปรึกษาสำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ นางสาวพีรดา  ภูมิสวัสดิ์ ผู้อำนวยการสำนักเฝ้าระวังและประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชน และเจ้าหน้าที่สำนักงาน กสม. เข้าร่วมการประชุม ในการประชุมดังกล่าวมีผู้แทนเครือข่ายคนจนเมือง ผู้แทนองค์กรพัฒนาเอกชน ผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ และนักวิชาการ จำนวน 80 คน เข้าร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น

            กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติกล่าวว่า วัตถุประสงค์ของการจัดประชุมเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลสถานการณ์สิทธิของกลุ่มคนจนเมือง สะท้อนปัญหาอุปสรรค และร่วมกันเสนอแนวทางเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติในการปรับปรุงช่องว่างด้านกฎหมาย นโยบาย และการดำเนินงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อยกระดับการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของกลุ่มคนจนเมืองให้สอดคล้องกับหลักการสิทธิมนุษยชน พร้อมทั้งนำเสนอภาพรวมบทบาท หน้าที่ และอำนาจของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ตลอดจนสถานการณ์สิทธิของกลุ่มคนจนเมือง และการดำเนินงานของ กสม. ในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของกลุ่มดังกล่าว

            ในการประชุมได้รับเกียรติจากนางสาวสมสุข  บุญญะบัญชา ที่ปรึกษาคณะกรรมการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) กล่าวปาฐกถาพิเศษในหัวข้อ “สิทธิคนจนเมืองในพลวัตสังคมไทย” โดยชี้ให้เห็นถึงปัญหาเชิงโครงสร้างของคนจนเมืองในหลายมิติ และเน้นย้ำความสำคัญของการแก้ไขปัญหาแบบองค์รวมบนฐานสิทธิมนุษยชน โดยยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง ส่งเสริมกระบวนการมีส่วนร่วม การรวมกลุ่มของประชาชน และการบริหารจัดการเมืองอย่างเป็นธรรม เพื่อให้ทุกคนสามารถดำรงชีวิตในเมืองได้อย่างมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

            นอกจากนี้ มีการอภิปรายในหัวข้อ “การส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิคนจนเมือง” โดยนักวิชาการ ได้นำเสนอผลการศึกษาทางวิชาการและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง โดยที่ประชุมเห็นพ้องกันว่า “ความยากจน” ในบริบทของสังคมไทยไม่ได้หมายความเพียงการขาดแคลนรายได้ หากแต่เป็นสภาวะของการขาดโอกาสในการเข้าถึงทรัพยากรพื้นฐานของรัฐ และการเผชิญอุปสรรคเชิงโครงสร้างที่ส่งผลให้ประชาชนจำนวนหนึ่งไม่สามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีคุณภาพชีวิตตามสิทธิที่พึงมีพึงได้

            นักวิชาการและภาคประชาสังคมได้สะท้อนสถานการณ์ปัญหาของกลุ่มคนจนเมืองที่สำคัญ ได้แก่ ความไม่มั่นคงในที่อยู่อาศัย การขาดพื้นที่ทางเศรษฐกิจและโอกาสในการประกอบอาชีพ และการเข้าไม่ถึงสิทธิสวัสดิการ โดยเฉพาะกลุ่มแรงงานนอกระบบ แรงงานข้ามชาติ และคนไร้บ้าน ซึ่งมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น อีกทั้งยังพบข้อจำกัดด้านการเข้าถึงบริการสาธารณสุขและการดูแลผู้สูงอายุ ในส่วนของแนวทางแก้ไข ที่ประชุมเสนอให้รัฐเร่งแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างเป็นระบบ ทั้งในระดับนโยบาย กฎหมาย และทางปฏิบัติ อาทิ รับรองสิทธิในที่อยู่อาศัย ควบคู่กับการจัดที่อยู่อาศัยที่มั่นคง เพียงพอ และปลอดภัยในราคาที่สามารถจ่ายได้ จัดให้มีสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานที่จำเป็น และส่งเสริมการประกอบอาชีพแก่กลุ่มคนจนเมือง

            ผู้แทนเครือข่ายคนจนเมืองได้ระดมความคิดเห็นและนำเสนอปัญหาของกลุ่มคนจนเมืองใน 3 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ ด้านที่อยู่อาศัย ด้านการทำงานและประกอบอาชีพ และด้านคุณภาพชีวิตที่ดี พร้อมทั้งมีข้อเสนอแนะต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้กำหนดสิทธิในที่ดินและที่อยู่อาศัยเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานและเป็นหน้าที่ของรัฐในการประกันให้ทุกคนมีที่อยู่อาศัยอย่างปลอดภัยตามรัฐธรรมนูญ แก้ไขปรับปรุงกฎหมายให้เอื้อต่อการสร้างและเข้าถึงที่อยู่อาศัยของผู้มีรายได้น้อย จัดหาที่พักอาศัยราคาถูกที่มีคุณภาพ รองรับสิทธิของผู้ประกอบอาชีพหาบเร่แผงลอยเพื่อสร้างความมั่นคงในอาชีพ และคุ้มครองสิทธิทางการศึกษาของเด็กและเยาวชนในครอบครัวคนจนเมือง

            ทั้งนี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเน้นย้ำว่า การพัฒนาเมืองควรตั้งอยู่บนหลักการสิทธิมนุษยชนและส่งเสริมคุณภาพชีวิตของประชาชนทุกกลุ่ม โดยเฉพาะการประกันการเข้าถึงสิทธิในที่อยู่อาศัย สาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน และการประกอบอาชีพ พร้อมทั้งสนับสนุนให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องบูรณาการนโยบายและมาตรการอย่างเป็นระบบ เพื่อให้ประชาชนสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีศักดิ์ศรี ลดความเหลื่อมล้ำ และไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง รวมทั้งได้เน้นย้ำหน้าที่และอำนาจของ กสม. ในการส่งเสริม คุ้มครอง และเฝ้าระวังสิทธิของกลุ่มคนจนเมืองและพร้อมให้การสนับสนุนการดำเนินงานของภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน เพื่อให้กลุ่มคนจนเมืองมีส่วนร่วมในการพัฒนาเมือง และสามารถเข้าถึงสิทธิในด้านต่าง ๆ อย่างเป็นธรรมต่อไป