เมื่อวันที่ 30 มกราคม 2569 ที่โรงแรมอวานีขอนแก่น โฮเทล แอนด์ คอนเวนชั่น เซ็นเตอร์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุชาติ  เศรษฐมาลินี กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เป็นประธานกล่าวเปิดการจัดเวทีรับฟังความคิดเห็น “การจัดทำข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการกำหนดอัตราราคาค่าไฟฟ้าที่เหมาะสมและเป็นธรรมสำหรับภาคครัวเรือน” ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเวทีดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมข้อมูลและความคิดเห็นจากผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องเพื่อนำไปประกอบการจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่จะสามารถตอบสนองต่อสิทธิในความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชนได้อย่างแท้จริง โดยเฉพาะผู้มีรายได้น้อยและกลุ่มเปราะบาง

            จากนั้น นายชาญเชาวน์  ไชยานุกิจ ประธานอนุกรรมการจัดทำข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการกำหนดอัตราราคาค่าไฟฟ้าที่เหมาะสมและเป็นธรรมต่อภาคครัวเรือน ได้กล่าวถึงการดำเนินการที่ผ่านมา ซึ่งได้จัดประชุมกลุ่มย่อยไปแล้ว 3 ครั้ง ทั้งจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ภาคเอกชนผู้ผลิตไฟฟ้า และนักวิชาการ รวมถึงได้สำรวจความคิดเห็นสาธารณะผ่านการทำโพลและแบบสอบถามออนไลน์กว่า 4,000 ตัวอย่าง เพื่อใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการจัดทำข้อเสนอแนะ และได้เน้นย้ำว่า จุดมุ่งหมายของโครงการสอดคล้องกับหลักการของรัฐธรรมนูญที่ระบุว่า การจัดทำสาธารณูปโภคพื้นฐานของรัฐ ต้องดูแลไม่ให้มีการเรียกเก็บค่าบริการจนเป็นภาระแก่ประชาชนเกินสมควร

            นอกจากนี้ ในเวทีได้มีการนำเสนอผลโพล โดยภาพรวมข้อมูลจากผู้ตอบแบบสอบถาม 56 จังหวัดทั่วประเทศ พบว่า ครัวเรือนประมาณร้อยละ 6 มีรายจ่ายมากกว่ารายได้ ซึ่งสะท้อนภาระทางเศรษฐกิจที่ครัวเรือนกำลังเผชิญอยู่ โดยข้อมูลเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือชี้ให้เห็นว่า ร้อยละ 70 ของผู้ตอบมองว่า ค่าไฟเป็นค่าใช้จ่ายอันดับ 1-3 ของครัวเรือน ซึ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยของภาคอื่น ในส่วนมาตรการช่วยเหลือที่คาดหวัง ผู้ตอบแบบสอบถามเลือก “การเพิ่มสิทธิใช้ไฟฟรีให้มากขึ้นสำหรับครัวเรือนรายได้น้อย” เป็นลำดับที่ 1 รองลงมาคือ การปรับโครงสร้างค่าไฟเป็นธรรมเพื่อแก้ปัญหาค่าไฟระยะยาว และลำดับที่ 3 คือ ให้รัฐซื้อไฟจากแหล่งที่ถูกกว่าปัจจุบัน

            ก่อนเริ่มรับฟังความคิดเห็น ดร.บัณฑูร  เศรษฐศิโรตม์ ผู้ทรงคุณวุฒิของ กสม. ได้อธิบายให้ผู้เข้าร่วมเวทีได้เข้าใจถึงมิติของค่าไฟที่ไม่ใช่เป็นเพียงแค่เรื่องต้นทุนพลังงาน แต่เกี่ยวข้องกับสิทธิมนุษยชน เช่น (1) สิทธิการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดทำแผนพัฒนาพลังงานไฟฟ้า (แผน PDP) ซึ่งเป็นแผนที่มีผลในการกำหนดปริมาณไฟฟ้าและประเภทของโรงไฟฟ้า (2) การจัดสรรก๊าซซึ่งเกี่ยวข้องกับสิทธิชุมชนในการเข้าถึงทรัพยากรของประเทศ (3) โครงสร้างราคาซึ่งเกี่ยวข้องกับสิทธิในการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยทุก 4 ปี จะมีการทบทวนค่า Ft (ค่าไฟฟ้าผันแปร) โดยคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) จะจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นผ่านทางเว็บไซต์ ซึ่งยังอาจมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงข้อมูล (4) โรงไฟฟ้าและเงื่อนไขการรับซื้อ ซึ่งเกี่ยวข้องกับสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดีและสิทธิในการมีส่วนร่วมของประชาชน รวมถึงสิทธิในการใช้ประโยชน์ที่ดิน (5) สิทธิในการเข้าถึงและการให้บริการของรัฐที่มีคุณภาพ มีความมั่นคง ความเป็นธรรมและความเชื่อถือได้ของระบบพลังงาน

            จากนั้น ได้แบ่งกลุ่มอภิปรายเพื่อให้ผู้เข้าร่วมประชุมได้สะท้อนปัญหาและนำเสนอข้อเสนอแนะ โดยแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มบิลค่าไฟฟ้า กลุ่มสิทธิสวัสดิการ การเข้าถึงบริการรัฐและมาตรการช่วยเหลือ และกลุ่มภาพรวมข้อเสนอต่อการกำหนดนโยบายพลังงาน ซึ่งจากการอภิปรายและระดมความคิดเห็น สรุปได้ดังนี้

            1. ประเด็นปัญหาสำคัญ เช่น

            - โครงสร้างราคาไม่โปร่งใส ประชาชนไม่ทราบที่มาของค่า Ft ค่าพร้อมจ่าย และค่าบริการรายเดือน รวมถึงมองว่าต้องแบกรับต้นทุนจากโรงไฟฟ้าที่ไม่ได้ใช้งานจริง (ประมาณ 20% ของค่าไฟ)

            - ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึง กลุ่มชุมชนริมรางรถไฟและชุมชนชลประทาน ไม่มีมิเตอร์ไฟฟ้าของครัวเรือน ต้องจ่ายค่าไฟสูงถึงหน่วยละ 17 บาท

            - ผลกระทบเชิงพื้นที่ พื้นที่ที่มีโรงไฟฟ้าต้องรับภาระด้านสิ่งแวดล้อมและมูลค่าที่ดินลดลง แต่กลับต้องจ่ายค่าไฟในอัตราเดียวกับพื้นที่อื่น

            - คุณภาพบริการ พบปัญหาไฟตกและไฟดับบ่อยครั้งในภาคอีสาน เนื่องจากการขยายโครงข่ายไม่ทันต่อความต้องการ

            2. ข้อเสนอแนะจากที่ประชุม

            - โครงสร้างราคา ควรยกเลิกค่า Ft หรือทบทวนให้เป็นธรรม และแยกต้นทุนค่าไฟให้ชัดเจนและโปร่งใสว่าส่วนใดควรให้ประชาชนแบกรับและส่วนใดควรเป็นความรับผิดชอบของรัฐ

            - การเข้าถึงอัตราราคาค่าไฟพิเศษสำหรับกลุ่มเปราะบาง และยกเว้นค่าไฟในพื้นที่ด้อยโอกาส

            - การมีส่วนร่วม ควรปรับกระบวนการร่างแผน PDP จาก "พิธีกรรม" โดยให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ

            - ความเป็นธรรมในพื้นที่ ลดค่าไฟให้กับชุมชนรอบโรงไฟฟ้าเพื่อชดเชยผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม

            - ทบทวนนิยามของไฟฟ้าว่า เป็น "สินค้า" หรือ "บริการสาธารณะพื้นฐาน"

            ทั้งนี้ ความคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากทุกภาคส่วน สำนักงาน กสม. จะรวบรวมและนำไปประกอบการจัดทำข้อเสนอแนะดังกล่าวตามหน้าที่และอำนาจต่อไป โดยเวทีต่อไปจะจัดขึ้นที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ในวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2569