16 เขื่อนเหนือโจทย์ใหญ่ประชาพิจารณ์ 01/07/2013

16 เขื่อนเหนือโจทย์ใหญ่ประชาพิจารณ์
Source - เว็บไซต์คมชัดลึก (Th)

Monday, July 01, 2013  07:14

          ทีมข่าวภูมิภาค

          ภายหลังศาลปกครองกลางมีคำสั่งให้นายกรัฐมนตรี "ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร" คณะกรรมการยุทธศาสตร์เพื่อวางระบบบริหารจัดการน้ำ (กยน.) คณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการน้ำและอุทกภัยแห่งชาติ (กนอช.) และคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำและอุทกภัย (กบอ.) รับฟังความคิดเห็นของชาวบ้านก่อนจรดปากกาเซ็นสัญญาว่าจ้างเอกชนที่ชนะการประมูลก่อสร้างโครงการแผนบริหารจัดการน้ำ 3.5 แสนล้าน โดยเฉพาะโครงการที่ส่งผลกระทบต่อประชาชนในวงกว้าง อย่างการสร้างเขื่อน ฟลัดเวย์ และแก้มลิง

          "คม ชัด ลึก" ลงพื้นที่สำรวจความคิดเห็นของชาวบ้านที่อยู่ในข่ายสร้างอ่างเก็บน้ำ 23  แห่ง บริเวณลุ่มแม่น้ำปิง ยม น่าน สะแกกรัง และป่าสัก โดยกลุ่มบริษัท อิตาเลียนไทย-พาวเวอร์ไชน่า ดีเวลล็อปเมนต์ จำกัด เสนอตัดพื้นที่ จ.เพชรบูรณ์ และกำแพงเพชร เหลือเพียง 18 แห่ง ขณะที่ จ.เพชรบูรณ์ มีโครงการสร้างอ่างเก็บน้ำ 2 แห่ง คือ อ่างเก็บน้ำห้วยน้ำเฮี้ย อ.หล่มเก่า และอ่างเก็บน้ำห้วยท่าพล อ.เมือง ซึ่งเตรียมความพร้อมมานานถึง 18 ปี อีกทั้งชาวบ้านส่วนใหญ่ปลูกข้าว ยาสูบ และหอมแดง ต่างเฝ้ารอน้ำจากระบบชลประทาน

          ทองอยู่ เบ้าทอง กำนันตำบลท่าพล อ.เมือง จ.เพชรบูรณ์ เล่าว่า หน่วยงานราชการเคยส่งเจ้าหน้าที่มาทำความเข้าใจกับชาวบ้านเรื่องค่าเวนคืนที่ดิน ชาวบ้านต่างเห็นด้วยที่จะมีอ่างเก็บน้ำ จะช่วยให้สามารถเพาะปลูกได้ตลอดทั้งปี รวมทั้งป้องกันอุทกภัย เพราะช่วงฤดูฝนชาวบ้านประสบปัญหาน้ำป่าทะลักทุกปี

          "สิ่งที่ต้องการรู้เพิ่มเติมคือ รายละเอียดในการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ หากสร้างเฉพาะตัวอ่างเก็บน้ำจะมีเพียง 4 หมู่บ้าน ที่ได้ประโยชน์ คือ บ้านโพธิ์งาม บ้านโพธิ์เงิน บ้านป่าม่วง และบ้านคลองมะนาว จึงเสนอให้หน่วยงานที่รับผิดชอบสร้างคลองส่งน้ำขนาดเล็กไปถึงแม่น้ำป่าสัก ซึ่งอยู่ห่างกัน 10 กิโลเมตร ให้ชาวบ้านได้ประโยชน์อย่างทั่วถึง" ทองอยู่กล่าว

          ส่วนมุมมองของ อุทิศ สมบัติประธานสภาพัฒนาเมืองแจ่ม คณะกรรมการมูลนิธิฮักเมืองแจ่ม จ.เชียงใหม่ ระบุว่า จนถึงขณะนี้ยังไม่มีหน่วยงานภาครัฐให้ข้อมูลเกี่ยวกับโครงการสร้างอ่างเก็บน้ำในพื้นที่ อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ ประชาชนรู้เพียงคร่าวๆ ว่าจะสร้างเขื่อนกั้นลำน้ำแจ่มในพื้นที่ ต.แม่นาจร เท่านั้น

          "ลำน้ำแม่แจ่มยังมีความหลากหลายของระบบนิเวศวิทยาที่อุดมสมบูรณ์ มีความหลากหลายทางชีวภาพและวัฒนธรรม ที่ช่วยรักษาความสมดุลของชีวิต คน สัตว์ และพืช ทั้งสองฝั่งลำน้ำเข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน เช่น หอยก้นแหลม ซึ่งมีแห่งเดียวในแม่แจ่ม ถ้าสร้างเขื่อน หรืออ่างเก็บน้ำ เชื่อว่าจะกระทบพันธุ์หอยก้นแหลมอย่างแน่นอน อาจทำให้หอยชนิดนี้สูญพันธุ์ไปในอนาคต เพราะหอยสายพันธุ์นี้ขยายพันธุ์ได้เฉพาะในน้ำไหลเท่านั้น"

          อุทิศ ย้ำว่า โครงการอ่างเก็บน้ำแม่แจ่มแก้ปัญหาน้ำท่วมไม่ได้ เนื่องจากเขื่อนตั้งอยู่ใกล้พื้นที่รับน้ำจากลำห้วยสาขาน้อยใหญ่มากมาย และจุดตั้งเขื่อนยังตั้งอยู่ใกล้รอยเลื่อนมีพลังถึง 4 รอยเลื่อน

          สอดคล้องกับ เชาว์ เย็นฉ่ำ เลขานุการเครือข่ายอนุรักษ์ลุ่มน้ำชมพู ยืนยันว่า คนในพื้นที่ ต.ชมพู อ.เนินมะปราง จ.พิษณุโลก ไม่เห็นด้วยในการสร้างอ่างเก็บน้ำคลองชมพู อยู่บริเวณต้นน้ำคลองชมพู ห่างจากหมู่บ้านชมพูต่อเนื่องถึงเขตอุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง ประมาณ 8 กิโลเมตร ที่ผ่านมาภาครัฐได้วางแผนจะดำเนินการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองชมพู และเคยมีการเข้ามาทำประชาคมเพียงครั้งเดียว และครั้งนั้นเสียงต้านจากพื้นที่ชัดเจนว่าไม่เห็นด้วย

          "ชาวตำบลชมพูอาศัยหากินกับป่ามานาน มันเป็นวิถีชีวิต ที่คนหากินกับป่า นอกจากนี้ จุดที่จะสร้างอ่างเก็บน้ำคลองชมพูเป็นแหล่งอาศัยของจระเข้น้ำจืด และหากมีการดำเนินการก่อสร้างจริงคงต้องใช้พื้นที่ทำกินของชาวบ้านในเขตบ้านชมพูสองฝั่งลำคลองชมพูทั้งสองฝั่งรวมกันกว่า 1,260 ไร่" เชาว์กล่าว

          อย่างไรก็ตาม หลายพื้นที่ชาวบ้านยังเชื่อว่า เขื่อนและอ่างเก็บน้ำมีความสำคัญต่อความเป็นอยู่ ฉลอง ศิริมังคลากุล กำนันตำบลบ้านอ้อน อ.งาว จ.ลำปาง ยอมรับว่า ที่ผ่านมาชาว ต.บ้านอ้อน ต.บ้านโป่ง ต.หลวงใต้ และ ต.บ้านหวด ประสบปัญหาไม่มีที่เก็บกักน้ำ ดังนั้นหากได้อ่างเก็บน้ำอย่างน้อยชาวบ้านจะเปลี่ยนวิถีชีวิตไปโดยสิ้นเชิง จะมีน้ำสำหรับทำการเกษตร มีอาชีพที่หลากหลายขึ้น
          เหล่านี้ คือ เสียงสะท้อนทั้งด้านบวกและด้านลบที่มีต่อโครงการระดับอภิมหาโปรเจกท์ของรัฐ

          เขื่อนลุ่มน้ำยม
          (แม่น้ำยม, แม่น้ำยมตอนบน, แม่ตีบ, แม่อ้อน,  ห้วยโป่งผาก, แม่แลง,  น้ำงิม, อ่างเก็บน้ำในลุ่มน้ำสาขาของลุ่มน้ำยมที่เหมาะสม) เช่น เขื่อนแม่อ้อน  อ.งาว จ.ลำปาง ตั้งอยู่บริเวณบ้านอ้อน ต.บ้านอ้อน อ.งาว ความจุอ่าง 19 ล้านลูกบาศก์เมตร กินพื้นที่ 1,000 ไร่ ในพื้นที่ลุ่มน้ำปิง ยม น่าน สะแกกรัง และป่าสัก เพื่อบริหารจัดการน้ำการชลประทาน เน้นป้องกันน้ำท่วม ในส่วน ต.บ้านอ้อน จะสร้างอ่างขนาดกลางตามแนวพระราชดำริ ที่ผ่านมามวลชนได้ถวายฎีกาเมื่อปี 2533 เพราะเชื่อว่าการสร้างอ่างเก็บน้ำแห่งนี้ จะทำให้พื้นที่ 4 ตำบลได้รับประโยชน์ในด้านการเกษตร

          เขื่อนน้ำปาด
          ต.ฟากท่า อ.ฟากท่า จ.อุตรดิตถ์ ตั้งอยู่ที่ อ.ฟากท่า จ.อุตรดิตถ์ ดำเนินการโดยกรมชลประทาน ความจุอ่างเก็บน้ำ 59 ล้านลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่ลุ่มน้ำบริเวณหัวงาน 677 ตารางกิโลเมตร เขื่อนหัวงานมีลักษณะเป็นเขื่อนดินสูง 46 เมตร ความยาว 360 เมตร พื้นที่ชลประทาน 32,200 ไร่ มีสถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้า จำนวน 19 แห่ง  อยู่ระหว่างศึกษาความเหมาะสมของโครงการ-ผล กระทบสิ่งแวดล้อม จัดการมีส่วนร่วมและรับฟังความคิดเห็นของประชาชน และจัดทำมาตรการติดตามและลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม

          เขื่อนห้วยพังงา
          ต.บ้านฝาย อ.น้ำปาด จ.อุตรดิตถ์ โครงการตั้งอยู่ที่ ต.บ้านฝาย อ.น้ำปาด โครงการชลประทานขนาดเล็ก ดำเนินการโดยกรมชลประทาน เพื่อช่ายเหลือประชาชนในด้านเกษตรกรรม

          เขื่อนแม่แจ่ม
          ต.แม่นาจร อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ เขื่อนแม่แจ่มมีความจุ 134.694 ล้านลูกบาศก์เมตร พื้นที่น้ำท่วม 12,628 ไร่ ตั้งอยู่ในเขตป่าต้นน้ำชั้น 1 เอ บริเวณผาวิ่งจู้ กระทบ กับชาวกะเหรี่ยงนับพันคน  ชาวบ้านคัดค้าน เพราะเห็นว่ายังไม่ได้รับข้อมูลเท่าที่ควร ยังไม่ได้สอบถามความเห็นของชาวบ้าน ทั้งเรื่องผลกระทบต่อคนเหนือเขื่อน คนใต้เขื่อน และผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบและ จะมีกระบวนการจัดการ ปัญหาอย่างไร

          เขื่อนแม่ขาน
          ต.น้ำบ่อหลวง อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่ดำเนินการโดยกรมชลประทาน ตั้งอยู่ที่บ้านห้วยโท้ง ต.น้ำบ่อหลวง อ.สันป่าตอง เก็บน้ำ 80.90 ล้านลูกบาศก์เมตร น้ำท่วมพื้นที่อุทยาน 1,599 ไร่ กระทบ ชาวบ้านแม่ขนิลใต้ หมู่ 8 ต.น้ำแพร่ อ.หางดง จ.เชียงใหม่ จำนวน 56 ครัวเรือน ซึ่งอยู่เหนือพื้นที่ก่อสร้างเขื่อนจะต้องจมอยู่ใต้น้ำ รวมไปถึงพื้นที่ทำการเกษตรบริเวณแนวแกนเขื่อนครอบคลุมเขตติดต่ออีก 2 หมู่บ้าน คือ บ้านห้วยโท้ง หมู่ 8 ต.น้ำบ่อหลวง อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่ และบ้านสันปูเลย หมู่ 12 ต.ดอนเปา อ.แม่วาง จ.เชียงใหม่ ชาวบ้านร้องเรียนต่อคณะกรรมการสิทธิมนุษยชน

          เขื่อนห้วยตั้ง
          ต.ป่าพลู อ.บ้านโฮ่ง จ.ลำพูน

          เขื่อนห้วยฉลอม
          ต.ท้องฟ้า อ.บ้านตาก จ.ตาก

          เขื่อนคลองวังเจ้า
          ต.โกสัมพี อ.โกสัมพี จ.กำแพงเพชรอยู่ในกลุ่มการพัฒนาลุ่มน้ำปิง ยม น่าน สะแกกรัง และป่าสัก

          เขื่อนคลองขลุงล่าง
          ต.คลองลานพัฒนา อ.คลองลาน จ.กำแพงเพชร

          เขื่อนคลองสวนหมาก
          ต.โป่งน้ำร้อน อ.คลองลาน จ.กำแพงเพชร ดำเนินการโดยกรมชลประทาน  อยู่ในเขตบ้านโป่งน้ำร้อน อ.คลองลาน ต.นาบ่อคำ อ.เมือง ประกอบด้วยอ่างเก็บน้ำและฝายต่างๆ คาดว่าจะช่วยพื้นที่เพาะปลูกในหน้าฝน 13,000 ไร่ และหน้าแล้ง 5,500 ไร่
          อ่างเก็บน้ำในลุ่มน้ำอื่นๆ
          ได้แก่ ลุ่มน้ำปิง ยม น่าน สะแกกรัง และป่าสักที่เหมาะสม  รวมความจุ 1,807 ล้านลูกบาศก์เมตร

          เขื่อนสมุน
          อ.เมือง จ.น่าน กรมชลประทานศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมตั้งแต่ปี 2542 เป็นเขื่อนดินสูง 33 เมตร ยาว 390 เมตร กว้าง 8 เมตร ความจุอ่าง 11 ล้านลูกบาศก์เมตร พื้นที่รับน้ำ 180 ตารางกิโลเมตร ใช้งานด้านการเกษตรและป้องกันน้ำท่วม แต่ชาวบ้านในพื้นที่ประกาศคัดค้านจนถึงที่สุด

          เขื่อนคลองชมพู
          ต.ชมพู อ.เนินมะปราง จ.พิษณุโลก เขื่อนชลประทานกักเก็บน้ำบริเวณทุ่งแสลงหลวง เมื่อสร้างอ่างเก็บน้ำจะทำให้สูญเสียพื้นที่ป่าไม้ในพื้นที่ต้นน้ำคลองชมพู 3,124 ไร่ จะทำลายโพรงถ้ำทางน้ำใต้ดินที่เชื่อมต่อถึงกันจนกักเก็บน้ำเพื่อการเกษตรไม่ได้ การเก็บกักน้ำจะทำให้พื้นที่ที่มีความสำคัญทางธรรมชาติ เช่น ถ้ำ โป่งน้ำเกลือ และแหล่งประวัติศาสตร์ เช่น เนินกระเบื้อง เตาต้มเกลือของชุมชนยุคโบราณและของพรรคคอมมิวนิสต์ บังเกอร์แม้ว จะได้รับผลกระทบจากน้ำท่วม ความหลากหลายทางชนิดพันธุ์สัตว์ป่าและสัตว์น้ำที่ โดยเฉพาะสัตว์ป่าที่พบได้ยากและสัตว์เฉพาะถิ่น เช่น ปลาถ้ำ จระเข้น้ำจืดสายพันธุ์ไทย จะหายไป จึงถูกต่อต้านจากเครือข่ายลุ่มน้ำชมพู

          เขื่อนห้วยท่าพล
          ต.ท่าพล อ.เมือง จ.เพชรบูรณ์ ดำเนินการโดยกรมชลประทานมาตั้งแต่ปี 2538 ตามแผนยุทธศาสตร์ 25 ลุ่มน้ำ เขื่อนดินขนาดกลาง สูง 36 เมตร ยาว 416 เมตร ความจุ 10.820 ล้านลูกบาศก์เมตร ที่ตั้งหัวงานโครงการอยู่ที่บ้านโพธิ์งาม หมู่ 5 พื้นที่โครงการส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติเขาปาก่อและป่าวังชมภู อยู่ในลุ่มน้ำป่าสัก ใช้ในการป้องกันและบรรเทาอุทกภัยจากลำน้ำห้วยท่าพล เป็นแหล่งกักเก็บน้ำที่สำคัญสำหรับเกษตรกรรม

          เขื่อนห้วยน้ำเฮี้ย
          อ.หล่มสัก จ.เพชรบูรณ์ เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปลายปี 2554 กำหนดแล้วเสร็จตามสัญญา วันที่ 1 ธันวาคม 2555 มีวัตถุประสงค์เพื่อกักเก็บน้ำไว้ใช้เพื่อการเกษตรและอุปโภคบริโภค

          เขื่อนแม่วงก์
          ต.แม่เลย์ อ.แม่วงก์ จ.นครสวรรค์ อยู่บริเวณอุทยานแห่งชาติแม่วงก์ เขาสบกก ต.แม่เลย์ จ.นครสวรรค์ กักเก็บน้ำ 250 ล้านลูกบาศก์เมตร ดำเนินการโดยกรมชลประทาน เป็นเขื่อนเพื่อการเกษตรและป้องกันน้ำท่วม เมื่อ 10 เม.ย.2555 ครม.อนุมัติงบประมาณ 13,000 ล้านบาท ให้ก่อสร้าง ท่ามกลางกระแสต่อต้านที่ระบุว่า ไม่คุ้มค่ากับทรัพยากรสัตว์ป่า ป่าไม้ต้นน้ำด้านตะวันตกแห่งสุดท้ายที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดและจะสูญเสียไป

          ที่มา: หนังสือพิมพ์คมชัดลึก